گندم غذای اصلی بسیاری از مردم در سراسر جهان است و اساس نان، پاستا و بسیاری از غذاهای دیگر را تشکیل می دهد و لذا جزو محصولات استراتژیک محسوب می شود که تولید آن ارتباط مستقیمی با تامین امین غذایی جهان دارد.
تأثیر تولید گندم بر اقتصاد جهانی
به این ترتیب است که تولید جهانی گندم در طول دهه گذشته شاهد افزایش مداوم بوده است. در سال بازاریابی ۲۰۲۴/۲۰۲۵، حجم تولید جهانی گندم به تقریباً ۷۹۳ میلیون تن رسید که نسبت به سال قبل حدود دو میلیون تن افزایش یافته است. آن هم در شرایطی که تولید گندم نقش حیاتی در اقتصاد جهانی ایفا می کند. در حقیقت این محصول بر قیمت مواد غذایی، تراز تجاری و معیشت میلیون ها کشاورز تأثیر می گذارد. همچنین نوسانات در تولید گندم می تواند منجر به تأثیرات اقتصادی قابل توجهی شود، به ویژه در کشورهایی که به شدت به کشاورزی وابسته هستند.
نکته قابل تامل اینکه به گفته کارشناسان، عوامل متعددی بر تولید گندم تأثیر میگذارند که مهمترین آنها می توان آب و هوا اشاره کرد؛ شرایط آب و هوایی مانند بارندگی و دما به طور قابل توجهی بر میزان برداشت محصول تأثیر می گذارد.
همچنین خاک حاصلخیز و غنی از مواد مغذی برای رشد سالم گندم ضروری است. ضمن اینکه یارانهها، تعرفه ها و سیاستهای کشاورزی میتوانند کشت گندم را تشویق یا منصرف کنند. از سوی دیگر تکنیکها و تجهیزات کشاورزی مدرن میتوانند کارایی و بازده را افزایش دهند و بنابراین از عوامل موثر بر تولید گندم محسوب می شود.
برترین تولید کنندگان گندم در سال زراعی ۲۰۲۵-۲۰۲۶
در بحث تولید جهانی این محصول استراتژیک کشورهایی همچون «چین، هند، روسیه، ایالات متحده، فرانسه، استرالیا، کانادا، پاکستان، اوکراین، آلمان» جزو بزرگترین تولید کنندگان محسوب می شوند. به نحوی که چین بزرگترین تولیدکننده گندم در جهان است و سالانه تقریباً ۱۴۰.۱ میلیون تن گندم تولید میکند. این تولید قابل توجه در درجه اول به دلیل زمینهای زراعی وسیع این کشور و آب و هوای مطلوب در مناطقی مانند دشت شمال چین است. هند با تولید سالانه بیش از ۱۱۰ میلیون تن، دومین تولیدکننده بزرگ گندم است و پس از آن نیز روسیه با تولید سالانه حدود ۸۵ میلیون تن گندم در جایگاه سوم جهانی قرار دارد.
گندم باید بر مبنای ارز آزاد قیمت گذاری شود
تولید گندم ایران نیز در سال زراعی ۱۴۰۴ به ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن رسید که ۲.۵ میلیون تن کمتر از سال قبل است. با این وجود این روزها قیمت خرید تضمینی گندم در حالی بعد از حذف ارز ترجیحی بحث برانگیز شده است که کارشناسان بر این باورند که با توجه به اینکه قیمت محصولی مانند جو اکنون بالاتر از گندم شده است لذا ممکن است گندمکاران از تحویل محصول خود به سیلوهای دولت امتناع کنند و در عوض این محصول به سمت صنعت دامداری کشور سوق پیدا کند.
علیقلی ایمانی مدیر عامل بنیاد ملی گندمکاران کشور در این خصوص به خبرنگار بازار گفت: همانطور که می دانید برای سال زراعی جدید قیمت خرید تضمینی گندم بین ۲۷۵۰۰ تا ۲۹۵۰۰ با توجه به کیفیت محصول تعیین شده است در حالی که ما معتقدیم این اتفاق معادلات را به هم می ریزد و لذا باید بر مبنای ارز آزاد قیمت گذاری شود.
اگر قیمت خرید تضمینی گندم اصلاح نشود کشاورزان به سمت کشت محصولات جایگزین با صرفه اقتصادی بیشتر گرایش پیدا می کنند و این امر بحث نگرانی در تامین نان را به وجود می آورد و اینکه به تبع این امر، دولت به واردات گندم وابسته شود
ایمانی افزود: در حال حاضر قیمت هر کیلو سویا ۶۷ تا ۶۸ هزار تومان، است و ذرت با نرخ ۴۱ تا ۴۳ هزار تومان در بورس معامله می شود این در حالی است که این محصولات در واقع رقیب گندم است و قطعا کشاورزان در سال آینده برمبنای منافع شخصی خودشان تصمیم خواهند گرفت. یعنی قطعا به سمت کشت محصولاتی همچون جو، سویا و ذرت که صرفه اقتصادی بیشتری دارند گرایش پیدا می کنند.
گندم باید بر مبنای ارز آزاد قیمتگذاری شود؛ ضرورت افزایش ۴۰درصدی نرخ خرید تضمینی
علیقلی ایمانی مدیرعامل بنیاد ملی گندمکاران کشور
وی خاطر نشان کرد: بحث گرایش کشاورزان به کشت محصولات جایگزین با صرفه اقتصادی بیشتر بحث نگرانی در بحث تامین نان را به وجود می آورد و اینکه به تبع این امر، دولت به واردات وابسته شود.
احتمال قاچاق گندم و ورود مجدد آن با قیمت بالاتر به کشور وجود دارد
مدیر عامل بنیاد ملی گندمکاران افزود: از سوی دیگر با توجه به اینکه قیمت گندم ایران نسبت به گندم بازارهای خارجی پایین تر است در نتیجه احتمال قاچاق افزایش پیدا می کند یعنی در شرایطی که نرخ گندم وارداتی بالاتر از گندم داخلی است این احتمال وجود دارد که گندم از ایران به کشورهای اطراف قاچاق شود و مجددا به ایران وارد شود.
ایمانی تصریح کرد: از دیگر تبعاتی که تعیین چنین نرخی برای گندم در پی دارد این است که با توجه به تفاوت فاحش قیمتی که در مقایسه با محصولات رقیب مانند جو، سویا و ذرت دارد لذا این امر باعث می شود گندم تولیدی در کشور خوراک دام و طیور شود به خصوص اینکه قطعا از سوی دامداران با نرخی بالاتر از نرخ خرید تضمینی از گندمکاران خریداری خواهد شد.
نرخ خرید تضمینی کمتر از ۴۰هزار تومان برای گندمکاران صرفه اقتصادی ندارد
وی اذعان داشت: از سوی دیگر بر اساس برنامه هفتم توسعه بحث خودکفایی ۹۰ درصدی در تولید محصولاتی همچون گندم، برنج، گوشت قرمز، جو و ... را داریم اما با چنین نرخی قطعا در خصوص گندم این خودکفایی محقق نخواهد شد و نتیجه آن وابستگی به واردات گندم است.
ایمانی با تاکید بر اینکه گندم بایستی بر مبنای ارز آزاد و شرایط جامعه قیمت گذاری شود، افزود: وقتی قیمت ۲۷۵۰۰ تا ۲۹۵۰۰ برای قیمت خرید تضمینی گندم مصوب شد قیمت دلار ۱۰۰هزار تومان بود و لذا با نرخ های جدید، ما معتقدیم که حداقل باید ۴۰ درصد افزایش یابد تا برای کشاورزان صرفه اقتصادی داشته باشد. به عبارت دیگر قیمت گندم اگر کمتر از ۴۰ هزار تومان باشد برای گندمکاران کشت این محصول صرفه ندارد و به تبع تولید این محصول حیاتی به خطر می افتد.
گفتنی است در حالی خودکفایی ۹۰درصدی در مورد برخی محصولات از جمله گندم در برنامه هفتم توسعه هدفگذاری شده است که بر اساس گزارش های جهانی ایران هشتمین مصرف کننده بزرگ گندم جهان در سال ۲۰۲۵ است. در حالی که چین با مصرف ۱۴۸ میلیون تن در رتبه نخست از این نظر قرار داشته و هند، اتحادیه اروپا، روسیه، پاکستان، مصر و ترکیه قبل از ایران و در رتبه های دوم تا هفتم از این نظر قرار گرفته اند.