در پی ابلاغ دستورالعمل اجرایی تأمین گندم توسط بخش غیردولتی و فراهم شدن امکان خرید توافقی از کشاورزان یا واردات مستقیم، ساختار تأمین مواد اولیه واحدهای صنعتی در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. فعالان صنعت ماکارونی تأکید دارند که روشن نبودن شیوه اجرایی این سیاست جدید، روند برنامه‌ریزی تولید و صادرات این محصول استراتژیک را با بن‌بست روبه‌رو کرده است.
ابهام در تداوم تأمین گندم؛ سهم ناچیز واردات بخش خصوصی
فرزین کریملو، عضو انجمن کارخانجات ماکارونی، درباره وضعیت ماده اولیه کارخانه‌ها اظهار کرد: در شرایط فعلی، هنوز سازوکار ادامه تأمین گندم مشخص نیست و شفافیتی درباره چگونگی اجرای سیاست‌های جدید دولت وجود ندارد. در حال حاضر تأمین گندم از سوی شرکت بازرگانی دولتی انجام می‌شود و بر اساس اطلاعات موجود، این روند تا اواسط آبان‌ماه ادامه خواهد داشت، اما پس از آن افق مشخصی پیش روی صنایع نیست.
وی با اشاره به ورود بخش غیردولتی به حوزه تجارت گندم تصریح کرد: تاکنون حجم قابل‌توجهی گندم وارداتی توسط بخش خصوصی وارد کشور نشده است. پیش از این به دلیل تخصیص یارانه‌های دولتی، بخش خصوصی اساساً امکانی برای واردات نداشت؛ با این حال، در شرایط کنونی نیز سازوکار عرضه گندم وارداتی از سوی بازرگانان، سهمیه‌بندی و تضمین تأمین حجم بالای مورد نیاز کارخانه‌ها کاملاً نامشخص است و فعالان نمی‌دانند باید با بخش خصوصی طرف شوند یا دولت همچنان متولی خواهد بود.
مثلث چالش‌های تولید: گرانی ماده اولیه، خاموشی‌ها و توقف صادرات
این عضو انجمن کارخانجات ماکارونی در بخش دیگری از سخنان خود، افزایش نرخ گندم، قطعی مکرر برق واحدهای تولیدی و قفل شدن درهای صادرات را از مهم‌ترین موانع پیش‌روی صنعت عنوان کرد.
کریملو پیرامون از دست رفتن فرصت‌های بین‌المللی توضیح داد: در حال حاضر صادرات ماکارونی متوقف است و با وجود صدور برخی مجوزهای مقطعی و محدود، ممنوعیت صادرات همچنان پابرجاست. این در حالی است که بازارهای مصرفی باارزشی همچون عراق، افغانستان و مقاصد صادراتی جذابی در آفریقا همواره خواهان محصول ایرانی بوده‌اند و ادامه این سیاست‌ها، بازارهای هدف را به رقبا واگذار خواهد کرد.
دستورالعمل خرید توافقی و نیاز به شفافیت اجرایی
بر اساس دستورالعمل اجرایی تأمین گندم غیردولتی، صنایعی نظیر کارخانه‌های آرد، ماکارونی، گلوکز و نشاسته، نان‌های حجیم و صنعتی و همچنین صنایع بیسکویت، کیک و شیرینی و شکلات، مجاز هستند گندم خود را به نرخ توافقی از کشاورزان در فصل برداشت یا از طریق واردات توسط بازرگانان تأمین کنند؛ به شرط آنکه مراکز خرید توافقی تفکیک کاملی از مراکز خرید تضمینی دولتی داشته باشند. علی‌رغم این بخشنامه‌ها، بدنه صنعت بر این باور است که سازوکار شفاف و زیرساخت عملیاتی برای واگذاری این فرایند به بخش خصوصی بدون برهم خوردن تعادل بازار تولید وجود ندارد.
تصویر بازار جهانی؛ فرصتی که با غفلت می‌سوزد
این وضعیت انفعالی در صادرات در حالی رخ می‌دهد که تجارت جهانی پاستا و ماکارونی در مسیری صعودی قرار دارد. داده‌های سازمان بین‌المللی ماکارونی (IPO) نشان می‌دهد تولید جهانی این محصول به مرز ۱۷٫۶ میلیون تن رسیده و حجم تولید طی دو دهه گذشته تقریباً دو برابر شده است.
در حوزه تجارت بین‌الملل نیز کشورهای رقیب سهم‌های بالایی را به خود اختصاص داده‌اند؛ آمارهای بانک جهانی حاکی است ایتالیا در سال‌های اخیر صادراتی فراتر از ۳٫۲ میلیارد دلار (با حجمی بیش از ۲٫۱ میلیون تن) در محصولات پاستا ثبت کرده و ترکیه نیز با صادراتی بالغ بر ۸۴۰ میلیون دلار در کنار کشورهایی چون تایلند و عربستان، بازارهای بزرگ را در دست گرفته‌اند. از سویی، گزارش مؤسسه گرند ویو ریسرچ نشان می‌دهد بازار جهانی ماکارونی و نودل تا سال ۲۰۳۳ ارزشی معادل ۱۳۰٫۸ میلیارد دلار با رشد سالانه ۴٫۷ درصد خواهد داشت؛ ظرفیتی که بدون حل بحران گندم و لغو محدودیت‌های صادراتی، صنعت ماکارونی ایران سهمی از آن نخواهد برد.