اگرچه ظرفیت‌های اقلیمی ایران برای کشاورزی بسیار بالاست، اما در حوزه محصولات «ارگانیک» هنوز با استانداردهای جهانی فاصله معناداری داریم. در حالی که دنیا به سمت حذف مواد شیمیایی از زنجیره غذایی حرکت کرده است، کشاورزان ایرانی در مسیر گذار از تولید متعارف به ارگانیک، با موانع متعددی دست‌وپنج نرم می‌کنند.
تولید ارگانیک؛ فراتر از حذف سموم
به گفته مختار مهدی‌زاده، تولید محصول ارگانیک صرفاً به معنی حذف سموم و کودهای شیمیایی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از استانداردهای سخت‌گیرانه در فرآیند مدیریت مزرعه، قرنطینه و پیشگیری از آلودگی را می‌طلبد. رعایت این الزامات باعث افزایش هزینه‌های تولید می‌شود و اگر حمایت‌های لازم از کشاورز صورت نگیرد، انگیزه اقتصادی برای تغییر شیوه تولید از بین می‌رود. به‌ویژه در «دوره گذار»، کشاورز با کاهش احتمالی تولید مواجه است که بدون حمایت‌های دولتی، تحمل این ریسک برای فعالان این بخش دشوار خواهد بود.
سلامت جامعه؛ موتور محرک تقاضا
عضو هیئت‌رئیسه انجمن ارگانیک ایران با اشاره به پیوند ناگسستنی محصولات سالم با سلامت عمومی جامعه، تصریح کرد: موضوع ارگانیک نه یک مسئله تجاری، بلکه یک ضرورت برای سلامت بیماران، کودکان و اقشار آسیب‌پذیر است. مهدی‌زاده پیشنهاد داد سیاست‌گذاران با تدوین دستورالعمل‌های ویژه، استفاده از محصولات سالم و ارگانیک را در مراکز حساسی نظیر بیمارستان‌ها الزامی کنند تا زنجیره سلامت از بیمارستان تا سفره خانوار تکمیل شود.
حلقه مفقوده: آموزش و ساختار حمایتی
در بخش نهادی، مهدی‌زاده از نبود ساختار مشخص در وزارت جهاد کشاورزی برای ترویج کشاورزی ارگانیک انتقاد کرد و گفت: کشاورزان برای ورود به این عرصه نیاز به دانش فنی متفاوت دارند؛ از مدیریت خاک گرفته تا فرآیندهای پیچیده دریافت گواهی‌نامه. اگر وزارتخانه بخش تخصصی و قدرتمندی برای ارائه خدمات آموزشی به کشاورزان نداشته باشد، حرکت به سمت ارگانیک بسیار کند خواهد بود.
درس‌هایی از بازارهای جهانی؛ شفافیت و اعتماد
توسعه بازار محصولات ارگانیک در کشورهایی نظیر آمریکا (با سهم حدود ۲۰ درصدی) نشان می‌دهد که زیرساخت‌های عرضه اهمیت بیشتری از خود تولید دارند. در این کشورها، محصولات ارگانیک در قفسه‌های فروشگاهی جایگاه مشخصی دارند و نظام بازرسی و گواهی‌نامه به‌گونه‌ای است که اعتماد مصرف‌کننده جلب شده است. مهدی‌زاده با اشاره به تجربه ترکیه در سرمایه‌گذاری روی محصولات ارگانیک از پنبه تا مواد غذایی، تأکید کرد که تبلیغات رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی دقیق، کلید موفقیت در این بازار است.
تقابل با سودجویان؛ تقویت نظام بازرسی
یکی از معضلات فعلی بازار ایران، سوءاستفاده از عنوان «ارگانیک» بر روی محصولات عادی است. به گفته این فعال بخش کشاورزی، در نبود نظام شفاف نظارتی، مصرف‌کننده نمی‌تواند محصول واقعی را تشخیص دهد. وی تأکید کرد که فرآیند دریافت تاییدیه ارگانیک باید بر اساس بررسی مستمر مزرعه در بازه زمانی شش‌ماهه تا یک‌ساله باشد و نه صرفاً تست یک نمونه کوچک. تقویت سازمان‌های بازرسی و ایجاد نشان‌های قابل استعلام، تنها راه جلوگیری از گسترش این سوءاستفاده‌ها و حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان است.
ظرفیت طلایی صادرات (نمونه انجیر)
مهدی‌زاده در پایان با اشاره به پتانسیل بالای صادرات محصولات سالم و ارگانیک، به ظرفیت تولید «انجیر» در استان‌هایی نظیر اصفهان اشاره کرد و گفت: توسعه تولید استاندارد و ارگانیک، می‌تواند راهگشای حضور پرقدرت محصولات کشاورزی ایران در بازارهای جهانی باشد. وی ابراز امیدواری کرد با همکاری دولت، تشکل‌های تخصصی و سازمان‌های بازرسی، سهم این محصولات از تولیدات کشاورزی به اعداد مطلوب برسد.