به گزارش پایگاه خبری صنایع غذایی فودنا، با وجود امضای توافق تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، ظرفیتهای موجود برای گسترش صادرات کشور، بهویژه در بازار روسیه، هنوز بهطور کامل مورد استفاده قرار نگرفته است. فعالان اقتصادی میگویند امضای توافقنامه، بهتنهایی مسیر صادرات را هموار نمیکند و بهرهگیری از فرصتهای آن به برنامهریزی اجرایی، شناخت بازار و پشتیبانی مستمر از صادرکنندگان نیاز دارد.
جلیل جلالیفر، فعال اقتصادی، صادرکننده و کارشناس حوزه روسیه و اوراسیا، در گفتوگویی با اشاره به نبود اقدامات عملی متناسب با ظرفیتهای تجاری موجود، از فاصله میان رویکرد اعلامشده دولت و عملکرد دستگاههای مسئول انتقاد کرد. او همچنین بر ضرورت ارزیابی جدیتر عملکرد اتاقهای بازرگانی و تقویت نظارت بر نهادهای فعال در توسعه تجارت خارجی تأکید کرد.
حمایت از صادرات باید در تصمیمهای اجرایی دیده شود
جلالیفر درباره عملکرد دولت در زمینه توسعه صادرات گفت: در این حوزه نسبت به سالهای گذشته تحول قابلتوجه و اتفاق جدیدی رخ نداده است. دولت در سطح شعار خود را حامی صادرات معرفی میکند، اما وقتی اقدامات، رفتارها و تصمیمهای اجرایی را بررسی میکنیم، فاصله آنها با یک رویکرد واقعی و صادراتمحور روشن میشود.
وی افزود: توسعه صادرات صرفاً با تأکید بر اهمیت تجارت خارجی محقق نمیشود؛ این هدف به برنامهریزی مشخص و رفع موانعی نیاز دارد که صادرکنندگان در مسیر فعالیت خود با آنها روبهرو هستند. اگر توسعه صادرات واقعاً اولویت دولت است، این اولویت باید در تصمیمهای اجرایی و عملکرد دستگاههای مسئول دیده شود.
به گفته این فعال اقتصادی، صادرکننده باید بتواند به بازارهای هدف دسترسی داشته باشد، با شرکای تجاری خود ارتباط برقرار کند و بدون مواجهه با موانع غیرضروری، فعالیتش را گسترش دهد. تداوم فاصله میان شعار و عمل، مانع استفاده کامل از ظرفیتهای تجاری کشور شده است.
توافق تجارت آزاد، بدون اقدام اجرایی به صادرات منجر نمیشود
جلالیفر با اشاره به توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا گفت: این توافق میتواند فرصت مناسبی برای توسعه مبادلات ایران با کشورهای عضو، بهویژه روسیه، فراهم کند؛ اما پرسش اصلی این است که آیا توانستهایم از این فرصت بهدرستی استفاده کنیم؟ دستکم در حوزهای که بهطور تخصصی دنبال میکنم، اقدامات عملی متناسب با ظرفیتهای توافق مشاهده نمیشود.
او تأکید کرد امضای توافقنامه تجاری، بهخودیخود افزایش صادرات را تضمین نمیکند. برای بهرهبرداری از آن باید زیرساختهای لازم فراهم شود، تجار با فرصتهای ایجادشده آشنا شوند، مسیر دسترسی به بازار هدف تسهیل شود و نهادهای مسئول وظایف خود را بهدرستی انجام دهند. در غیر این صورت، بخشی از ظرفیتهای توافقهای تجاری بلااستفاده باقی میماند.
انتقاد از عملکرد اتاقهای بازرگانی
این کارشناس تجارت با روسیه، عملکرد اتاقهای بازرگانی را یکی از موضوعات مهم در تسهیل صادرات دانست و گفت: اتاق بازرگانی باید با شناسایی فرصتهای تجاری، ارائه اطلاعات دقیق درباره بازارهای هدف، ایجاد ارتباط میان تجار ایرانی و طرفهای خارجی و کمک به رفع موانع ورود به بازارهای بینالمللی، زمینه توسعه صادرات را فراهم کند.
وی افزود: انتقاد من این است که اتاق بازرگانی در انجام وظایف خود، بهویژه در حوزه صادرات، عملکرد رضایتبخشی نداشته است. اگر قرار است تجارت خارجی توسعه پیدا کند، این نهاد باید از جایگاه تشریفاتی و فعالیتهای محدود فراتر برود و بهصورت عملی در خدمت تجار و صادرکنندگان قرار گیرد.
جلالیفر با اشاره به برخورداری اتاقهای بازرگانی از منابع مالی و امکانات قابلتوجه، گفت انتظار میرود این ظرفیتها برای تقویت زیرساختهای تجاری، تسهیل دسترسی به بازارهای هدف و حمایت از صادرات بهکار گرفته شود. به گفته او، بخشی از ظرفیت این نهادها بهجای حل مسائل صادراتی و پشتیبانی از فعالان اقتصادی، درگیر موضوعات داخلی و رقابتهای مربوط به انتخابات و کرسیهای مدیریتی است.
او تأکید کرد این انتقاد به معنای نادیده گرفتن همه فعالیتهای انجامشده نیست؛ بلکه عملکرد اتاق بازرگانی باید بر اساس نتایج واقعی آن در توسعه صادرات ارزیابی شود، نه صرفاً فعالیتهای اداری و تشکیلاتی.
ضرورت نظارت و پاسخگویی نهادهای مسئول
جلالیفر با تأکید بر مسئولیت دستگاههای دولتی و نهادهای نظارتی گفت: اگر اتاق بازرگانی وظیفه دارد به توسعه تجارت خارجی و صادرات کمک کند، عملکرد آن نیز باید ارزیابی شود. نهادهای مسئول نباید نسبت به عملکرد مجموعههایی که در توسعه صادرات نقش دارند بیتفاوت باشند.
وی افزود: اگر نهادی از منابع، امکانات و جایگاه قانونی برخوردار است، اما نتایج فعالیتش متناسب با انتظارات نیست، باید دلایل این وضعیت بررسی و برای اصلاح آن اقدام شود. به اعتقاد او، نظارت مؤثر و پیگیری جدی در این حوزه کافی نیست و در نتیجه، مشکلات تکرار میشوند، فرصتهای تجاری از دست میروند و فعالان اقتصادی در برابر موانع موجود از حمایت لازم برخوردار نمیشوند.
این فعال اقتصادی خاطرنشان کرد برگزاری مراسم روز ملی صادرات یا بیان شعارهای حمایتی بهتنهایی نمیتواند تجارت خارجی را متحول کند. توسعه صادرات به اقدام مستمر، نظارت مؤثر و پاسخگو بودن نهادهای مسئول نیاز دارد.
بازار روسیه؛ فرصتی که به شناخت و دسترسی نیاز دارد
جلالیفر روسیه را یکی از بازارهای مهم و قابلدسترس برای توسعه تجارت خارجی ایران توصیف کرد و گفت با توجه به شرایط اقتصادی و محدودیتهای روابط تجاری ایران با برخی بازارهای بینالمللی، استفاده از ظرفیت روسیه و کشورهای منطقه اهمیت زیادی دارد.
او در عین حال تأکید کرد همسایگی جغرافیایی و وجود توافقهای تجاری بهتنهایی به معنای دسترسی آسان به بازار نیست. حضور موفق در بازار روسیه به شناخت نیازهای مصرفکنندگان، آگاهی از مقررات واردات، ایجاد شبکههای توزیع، برقراری ارتباط با خریداران و شناخت موانع اجرایی نیاز دارد.
به گفته وی، اتاق بازرگانی ایران و نهادهای مرتبط با توسعه روابط تجاری با روسیه باید در زمینه ارائه اطلاعات معتبر بازار، تسهیل ارتباطات تجاری و شناسایی شرکای اقتصادی نقش فعالتری ایفا کنند. وقتی حمایت مؤثر و مستمر وجود نداشته باشد، صادرکننده ناچار است بخش عمده مشکلات را بهتنهایی حل کند و حتی فرصتهای ایجادشده از مسیر توافقهای تجاری نیز ممکن است به نتیجه مورد انتظار نرسد.
روز ملی صادرات؛ فرصتی برای ارزیابی عملکرد
جلالیفر در پایان با بیان اینکه روز ملی صادرات باید از یک مناسبت تشریفاتی فراتر برود، خواستار بررسی عملکرد واقعی دستگاههای مسئول شد. او گفت باید مشخص شود در یک سال گذشته چه اقداماتی برای توسعه صادرات انجام شده، کدام موانع برطرف شدهاند و چه فرصتهایی همچنان بلااستفاده ماندهاند.
وی همچنین ارزیابی عملکرد اتاق بازرگانی را ضروری دانست و خواستار آن شد که این نهاد درباره اقدامات خود برای تسهیل دسترسی صادرکنندگان به بازارهای هدف و نتایج قابلاندازهگیری آنها گزارش دهد.
جلالیفر تأکید کرد توسعه صادرات با شعار و امضای توافقنامه محقق نمیشود؛ بلکه به اقدام عملی، استفاده درست از فرصتهای تجاری و پاسخگو بودن نهادهای مسئول نیاز دارد. تا زمانی که میان سیاستهای اعلامشده و عملکرد اجرایی فاصله وجود داشته باشد، نمیتوان انتظار داشت بازارهایی مانند روسیه به جایگاه واقعی خود در تجارت خارجی ایران دست پیدا کنند.