ثبات نسبی صادرات جهانی سالمون در سال ۲۰۲۵
به گزارش پایگاه خبری صنایع غذایی فودنا، بر اساس دادههای منتشر شده در گزارش سال ۲۰۲۵ وبسایت Worldtopexports، صادرات جهانی ماهی سالمون تازه یا سرد در سال ۲۰۲۵ به ۱۷.۶ میلیارد دلار رسیده است.
این رقم نسبت به سال ۲۰۲۴ که ۱۷.۵ میلیارد دلار ثبت شده بود، تنها ۱.۷ درصد رشد داشته و نشاندهنده نوعی ثبات نسبی با شیب ملایم افزایشی در بازار جهانی سالمون است.
ایران؛ تولیدکننده قزلآلا، نه «سالمون واقعی»
بهرغم جایگاه قابل توجه ایران در تولید و صادرات قزلآلای پرورشی، کشورمان در زنجیره جهانی سالمون نقشی ندارد.
آنچه در فروشگاههای داخلی با برچسب «سالمون» عرضه میشود، در واقع قزلآلای رنگینکمان پرورشی است که از نظر گونه، ویژگیهای زیستی و جایگاه تجاری، با سالمون اقیانوسی (بهویژه گونههای نروژی) تفاوت دارد.
این اختلاف، ایران را از بازار چند میلیارد دلاری سالمون واقعی دور نگه داشته و نشان میدهد فرصتهای توسعه آبزیپروری در گونههای پرارزش اقیانوسی برای کشور هنوز بالفعل نشده است.
۵ غول اصلی صادرات سالمون؛ تمرکز ۸۵ درصدی بازار
بر اساس این گزارش، بازار صادرات جهانی سالمون بهشدت متمرکز است.
پنج کشور نروژ، سوئد، بریتانیا، شیلی و کانادا در سال ۲۰۲۵:
در مجموع ۸۵ درصد از کل فروش بینالمللی سالمون تازه یا سرد را تأمین کردهاند؛
این رقم در سال قبل ۸۳.۸ درصد بود که نشان میدهد سهم این ۵ صادرکننده در حال افزایش است و کشورهای دیگر عملاً حاشیهنشین این بازار شدهاند.
این تمرکز بالا، بیانگر برتری فنی، سرمایهگذاری زیرساختی و مزیتهای طبیعی این کشورها در پرورش و فرآوری سالمون است.
نروژ؛ تأمینکننده شماره یک سالمون در جهان
دادههای Worldtopexports نشان میدهد:
نروژ با صادراتی معادل ۸.۴ میلیارد دلار،
حدود ۴۸ درصد از کل صادرات ماهی سالمون جهان را در اختیار دارد و بیرقیب در رتبه اول ایستاده است.
پس از نروژ:
سوئد با ۳.۸ میلیارد دلار صادرات و ۲۱.۶ درصد سهم از بازار جهانی، در رتبه دوم؛
بریتانیا با ۱.۱ میلیارد دلار و ۶.۲ درصد سهم، در رتبه سوم قرار دارد.
در ردههای بعدی، کشورهایی همچون شیلی، کانادا، جزایر فارو، دانمارک، ایسلند، استرالیا، فنلاند، هلند، فرانسه، ایالات متحده، ایرلند و اسپانیا قرار دارند.
به این ترتیب، ۱۵ کشور برتر در صادرات سالمون، مجموعاً ۹۸.۶ درصد کل صادرات جهانی این محصول را در سال ۲۰۲۵ به خود اختصاص دادهاند؛ رقمی که عملاً فضای ورود تازهواردها را بسیار محدود میکند.
برندگان و بازندگان رشد صادرات سالمون
در میان صادرکنندگان برتر، سریعترین رشد صادرات سالمون بین سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به ترتیب متعلق است به:
اسپانیا: ۲۹.۳٪ افزایش
ایالات متحده: ۲۴.۷٪ افزایش
استرالیا: ۱۵.۶٪ افزایش
فنلاند: ۱۴٪ افزایش
در مقابل، برخی کشورها با کاهش صادرات مواجه شدند:
دانمارک: ۳۰٪ کاهش
فرانسه: ۱۵.۵٪ کاهش
شیلی: ۸.۸٪ کاهش
جزایر فارو: ۷.۲٪ کاهش
کانادا: ۶.۵٪ کاهش
این ارقام نشان میدهد نوسانات تقاضا، تغییرات اقلیمی، هزینههای تولید و سیاستهای تجاری میتواند به سرعت موقعیت کشورها را در این بازار تغییر دهد.
اروپا، قطب اصلی تجارت سالمون
از منظر قارهای، توزیع ارزش صادرات سالمون تازه یا سرد در سال ۲۰۲۵ چنین بوده است:
اروپا: ۱۵.۵ میلیارد دلار؛ معادل ۸۸.۱٪ کل صادرات جهانی
آمریکای لاتین (از جمله کارائیب): ۵.۹٪
آمریکای شمالی: ۴٪
اقیانوسیه (عمدتاً استرالیا): ۱.۹٪
آسیا: ۰.۱٪
آفریقا: ۰.۰۰۱٪
بنابراین، اروپا بیچونوچرا قطب اصلی صنعت سالمون جهان است و سایر مناطق بیشتر در نقش بازار مصرف یا تولیدکنندههای کوچک ظاهر میشوند.
دو گونه اصلی سالمون در تجارت جهانی
بر اساس طبقهبندی این گزارش، صادرات سالمون تازه یا سرد در سال ۲۰۲۵ در دو دسته اصلی جای میگیرد:
سالمون اقیانوس اطلس یا دانوب:
ارزش صادرات: ۱۷.۶ میلیارد دلار
سهم: ۹۸.۸٪ از ارزش کل
سالمون اقیانوس آرام:
ارزش صادرات: ۲۱۹.۱ میلیون دلار
سهم: ۱.۲٪
بهعبارت دیگر، تقریباً تمام بازار جهانی روی گونه اقیانوس اطلس متمرکز است؛ گونهای که در ایران تولید نمیشود و همین موضوع، شکاف ایران با بازار اصلی را پررنگتر میکند.
۵ خریدار بزرگ سالمون در جهان
با تغییر زاویه نگاه از صادرات به واردات سالمون، ۵ کشور اصلی خریدار ماهی سالمون تازه یا سرد در سال ۲۰۲۵ معرفی شدهاند:
سوئد
لهستان
سرزمین اصلی چین
ایالات متحده آمریکا
فرانسه
این پنج کشور در مجموع ۵۴.۷٪ از واردات جهانی سالمون را به خود اختصاص دادهاند.
تمرکز در سمت واردات از سمت صادرات کمتر است؛ چرا که:
حدود ۱۵۰ واردکننده سالمون در جهان وجود دارد؛
در مقابل تنها حدود ۵۵ صادرکننده فعال در این بازار هستند.
به همین دلیل، تنوع جغرافیایی در واردات بیشتر و در صادرات بسیار محدودتر است.
تصویر کلی بازار واردات سالمون در سال ۲۰۲۵
بر اساس گزارش Worldtopexports:
ارزش کل واردات سالمون تازه یا سرد در سال ۲۰۲۵ به ۱۶.۸ میلیارد دلار رسیده است؛
این رقم نسبت به سال ۲۰۲۱ (۱۴.۸ میلیارد دلار) در دورهای ۵ ساله، ۱۳.۳٪ رشد نشان میدهد؛
نسبت به سال ۲۰۲۴ (۱۶.۷۵ میلیارد دلار)، رشد سال ۲۰۲۵ حدود ۰.۴ درصد بوده و پس از آن با ۱.۵٪ کاهش مواجه شده است؛ نشانهای از رسیدن بازار به نوعی اشباع نسبی یا تعدیل تقاضا.
در جزئیات کشورها:
سوئد با ۳.۸ میلیارد دلار واردات و سهم ۲۲.۸٪، بزرگترین واردکننده سالمون است؛
لهستان با ۱.۶ میلیارد دلار و سهم ۹.۳٪، در رتبه دوم؛
چین با ۱.۴ میلیارد دلار و سهم ۸٪، در رتبه سوم قرار دارد.
کشورهای ایالات متحده، فرانسه، برزیل، دانمارک، اسپانیا، بریتانیا، ایتالیا، هلند، آلمان، فنلاند، لیتوانی و کره جنوبی نیز در ردههای بعدی قرار گرفتهاند.
به این ترتیب، ۱۵ کشور برتر واردکننده، ۸۶.۲٪ از کل واردات سالمون جهان در سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص دادهاند.
کشورهای با رشد مثبت و منفی در واردات سالمون
میان واردکنندگان برتر، سریعترین رشد واردات سالمون از ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ مربوط است به:
چین: ۲۶.۵٪ افزایش
اسپانیا: ۲۱.۹٪ افزایش
فنلاند: ۶.۷٪ افزایش
سوئد: ۳.۹٪ افزایش
در مقابل، کشورهایی که کاهش خرید ثبت کردهاند عبارتاند از:
دانمارک: ۲۳.۴٪ کاهش نسبت به ۲۰۲۴
فرانسه: ۱۵.۹٪ کاهش
کره جنوبی: ۸.۹٪ کاهش
آلمان: ۷.۵٪ کاهش
برزیل: ۷.۵٪ کاهش
این ارقام بازتابی از تغییر الگوهای مصرف، نوسان قیمتها، محدودیتهای تجاری و وضعیت اقتصادی کشورها است.
تجارت سالمون کنسروی؛ سهم کوچک اما رو به رشد
در کنار تجارت سالمون تازه یا سرد، بخش دیگری از بازار به ماهی سالمون آماده یا کنسرو شده اختصاص دارد.
صادرات سالمون کنسروی در ۲۰۲۵:
ارزش کل: ۱ میلیارد دلار
نسبت به سال ۲۰۲۴: ۰.۶٪ کاهش
سهم از ارزش کل صادرات سالمون تازه یا سرد جهان: حدود ۵.۷٪
در این بخش، کشورهایی چون لهستان، لیتوانی و تایلند در زمره صادرکنندگان پیشرو قرار گرفتهاند.
واردات سالمون کنسروی در ۲۰۲۵:
ارزش کل: ۱ میلیارد دلار
رشد نسبت به ۲۰۲۴ (۹۵۹.۶ میلیون دلار): ۴.۵٪ افزایش
سهم از ارزش کل واردات سالمون تازه یا سرد: حدود ۶٪
در بین واردکنندگان، آلمان، ایالات متحده، ژاپن, بریتانیا و فرانسه بیشترین خرید سالمون کنسروی را داشتهاند.
جمعبندی؛ بازار میلیارد دلاری بدون حضور ایران
مرور دادههای صادرات و واردات نشان میدهد:
بازار سالمون یک بازار بالاخص اروپامحور، با تمرکز شدید در چند کشور محدود و اتکا به گونه اقیانوس اطلس است؛
ایران در این ساختار نه به عنوان صادرکننده سالمون واقعی و نه به عنوان واردکننده بزرگ نقشی جدی ندارد؛
با وجود توان بالای کشور در آبزیپروری قزلآلا، فاصله فناورانه و گونهای با صنعت سالمون اقیانوسی، ایران را از این بازار چند میلیارد دلاری دور کرده است.
این وضعیت میتواند برای سیاستگذاران و فعالان بخش شیلات هشدار و در عین حال فرصتی باشد؛ هشداری از بابت عقبماندن از زنجیره ارزش جهانی، و فرصتی برای بازنگری در سیاستهای توسعه گونههای جدید، سرمایهگذاری در فناوریهای پرورش در آبهای سرد و مشارکت در زنجیره جهانی سالمون.