گوجه‌فرنگی یکی از اقلام ثابت سبد خرید خانوارهای ایرانی است؛ محصولی که از سالاد و غذاهای روزمره گرفته تا تهیه رب و انواع فرآورده‌های غذایی کاربرد دارد. با این حال، مطرح شدن ادعاهایی درباره وجود نیترات در این محصول و ارتباط آن با بخش‌های سفیدرنگ داخل گوجه‌فرنگی، این روزها پرسش‌هایی را درباره سلامت و کیفیت آن ایجاد کرده است.
در میادین میوه و تره‌بار، جایی که خریداران معمولا هنگام انتخاب گوجه‌فرنگی به قیمت، تازگی، رنگ و میزان سفتی آن توجه می‌کنند، اکنون موضوع سلامت محصول نیز به یکی از دغدغه‌ها تبدیل شده است. آیا گوجه‌فرنگی‌هایی که داخل آنها رگه‌های سفید دیده می‌شود، نیترات بیشتری دارند؟ آیا قرمز بودن کامل گوجه‌فرنگی نشانه سالم بودن آن است؟ و مهم‌تر اینکه مصرف‌کننده چگونه می‌تواند از سلامت محصولی که خریداری می‌کند مطمئن شود؟
این پرسش‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که تشخیص میزان نیترات از روی ظاهر محصول امکان‌پذیر نیست و ارزیابی دقیق آن نیازمند بررسی آزمایشگاهی است. برای مصرف‌کنندگان، مسئله تنها انتخاب گوجه‌فرنگی خوش‌رنگ و باکیفیت نیست، بلکه اطمینان از سلامت محصولی است که به‌صورت روزانه مصرف می‌شود. انتشار اطلاعات متفاوت در فضای مجازی نیز سبب شده برخی نشانه‌های ظاهری گوجه‌فرنگی، از جمله وجود رگه‌های سفید و بافت سفت داخلی، به موضوع بحث درباره سلامت این محصول تبدیل شود.
کریم شهبازی - رئیس بخش آزمایشگاه‌های مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور - در گفت‌وگو با ایسنا، درباره احتمال تجمع نیترات در محصولات کشاورزی، به‌ویژه گوجه‌فرنگی، اظهار کرد: گیاهان از نظر ظرفیت تجمع نیترات با یکدیگر متفاوت هستند؛ به‌طوری‌که برخی محصولات مانند اسفناج و کلم ظرفیت بالایی برای تجمع نیترات دارند، در حالی که این ظرفیت در برخی دیگر از محصولات، به‌ویژه میوه‌ها، به‌طور طبیعی بسیار پایین است.
وی با بیان اینکه عوامل متعددی بر میزان تجمع نیترات در گیاهان تاثیرگذار است، افزود: نحوه مدیریت مصرف کود، میزان کود مورد استفاده، شرایط دمایی و میزان تابش نور خورشید از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر میزان تجمع نیترات در محصولات کشاورزی اثر بگذارند. طی شش سال گذشته، تعداد زیادی از محصولات کشاورزی تولیدشده در نقاط مختلف کشور مورد بررسی و آنالیز قرار گرفته‌اند و در مجموع بیش از 6000 نمونه از محصولات کشاورزی ارزیابی شده که گوجه‌فرنگی نیز یکی از محصولات اصلی مورد مطالعه بوده است.
شهبازی ادامه داد: نکته مهم درباره گوجه‌فرنگی این است که این محصول ذاتا ظرفیت بسیار پایینی برای تجمع نیترات دارد؛ موضوعی که در مطالعات و گزارش‌های علمی بین‌المللی نیز به اثبات رسیده است. نتایج بررسی‌های انجام‌شده در کشور نیز نشان می‌دهد که تقریبا هیچ نگرانی درباره تجمع نیترات در گوجه‌فرنگی تولید داخل وجود ندارد و مصرف‌کنندگان نباید از این بابت نگران باشند.
وی در ادامه درباره احتمال تجمع نیترات در سایر محصولات کشاورزی توضیح داد: در برخی سبزیجات که به‌صورت تازه مصرف می‌شوند، از جمله اسفناج، کرفس، کاهو و سبزی‌خوردن، احتمال تجمع نیترات بیشتر است و به همین دلیل در سطح جهانی نسبت به میزان نیترات این گروه از محصولات حساسیت بیشتری وجود دارد.
رئیس بخش آزمایشگاه‌های موسسه تحقیقات خاک و آب کشور با اشاره به شرایط اقلیمی ایران گفت: شرایط کشور از نظر میزان تابش آفتاب و دمای هوا به‌گونه‌ای است که می‌تواند در کاهش تجمع نیترات در محصولات کشاورزی مؤثر باشد. از سوی دیگر، میزان مصرف کود در ایران نیز به‌طور کلی کمتر از میانگین جهانی است و بر همین اساس، نگرانی جدی و فراگیری درباره تجمع نیترات در محصولات کشاورزی کشور وجود ندارد. ممکن است در برخی مزارع به‌صورت موردی و به دلیل مدیریت نامناسب یا مصرف غیراصولی کود، تجمع نیترات در محصولات مشاهده شود، اما این موارد را نمی‌توان به تمامی تولیدات کشاورزی کشور تعمیم داد.
وی با تاکید دوباره بر نتایج مطالعات انجام‌شده درباره گوجه‌فرنگی خاطرنشان کرد: با توجه به ویژگی طبیعی این محصول و نتایج بررسی‌های صورت‌گرفته در کشور، می‌توان با اطمینان گفت که نگرانی درباره تجمع نیترات در گوجه‌فرنگی تولید داخل وجود ندارد و مصرف‌کنندگان از این نظر نباید دغدغه‌ای داشته باشند.