سقوط آزاد در بازار صادرات لبنیات؛ ایران در جایگاه ۴۴ جهان ایستاد

بر اساس گزارش دوسالانه سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، تولید جهانی شیر در سال ۲۰۲۵ با رشد ۱.۴ درصدی به بیش از ۹۹۲ میلیون تن رسیده است. پیش‌بینی‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) حاکی از آن است که با تداوم این روند، تولید شیر تا سال ۲۰۳۴ با نرخ رشد سالانه ۱.۸ درصد به مرز ۱۱۴۶ میلیون تن خواهد رسید.

 

در این میان، هند با سهم ۲۲ درصدی از تولید جهانی و تمرکز بر گسترش گله‌ها و بهبود بهره‌وری، همچنان بی‌رقیب در جایگاه نخست تولید شیر خام جهان قرار دارد. پس از آن، اتحادیه اروپا (با محوریت آلمان، فرانسه، لهستان، هلند، ایتالیا و ایرلند) و ایالات متحده آمریکا در رتبه‌های بعدی تولید قرار دارند. پاکستان و چین نیز با آمارهای قابل توجه، سهمی جدی در تامین شیر مورد نیاز بازارهای خود دارند.

 

بر اساس گزارش موسسه تحقیقاتی Worldtopexports، حجم تجارت جهانی صادرات شیر در سال ۲۰۲۵ به ۳۶.۴ میلیارد دلار رسیده است که رشد ۴.۶ درصدی را نسبت به سال ۲۰۲۴ تجربه می‌کند. با این حال، بازار صادرات شیر به شدت متمرکز است؛ به طوری که تنها ۱۵ کشور، بیش از ۸۰ درصد از کل شیر صادراتی جهان را تأمین می‌کنند.

 

نیوزیلند با صادرات ۷.۷ میلیارد دلاری (معادل ۲۱ درصد کل بازار)، هلند با ۳.۵ میلیارد دلار (۹.۵ درصد) و آلمان با ۳.۳ میلیارد دلار (۹ درصد) به عنوان سه صادرکننده برتر جهان شناخته می‌شوند. این کشورهای پیشرو، استانداردهای بازار را تعیین کرده و سهم عمده‌ای از تجارت بین‌المللی را در اختیار دارند.

 

در حالی که بازارهای جهانی شاهد رشد یا ثبات در تجارت لبنیات هستند، وضعیت صادرات شیر ایران با ابهامات جدی روبرو شده است. داده‌های سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که ایران با افت شدید ۶۸.۲ درصدی نسبت به سال قبل، تنها ۶۳ میلیون دلار صادرات شیر داشته است. این آمار، ایران را به جایگاه چهل و چهارم صدنشینان صادرات شیر تنزل داده است.

 

این سقوط آزاد در حالی رخ داده که بسیاری از کشورهای منطقه و رقبای جهانی توانسته‌اند با بهره‌گیری از زیرساخت‌های نوین، سهم خود را در بازارهای جهانی افزایش دهند. تحلیلگران معتقدند عدم تمرکز بر فرآوری محصولات با ارزش افزوده بالا و مشکلات در زنجیره تأمین، از دلایل اصلی ناکامی در حفظ جایگاه صادراتی کشور است.

 

از دیدگاه جغرافیایی، اروپا با سهم ۵۵.۴ درصدی، قطب اصلی صادرات شیر جهان محسوب می‌شود. اقیانوسیه با رهبری نیوزیلند، ۲۴.۶ درصد از این بازار را در اختیار دارد و آسیا (با احتساب مجموع حمل‌ونقل‌های منطقه‌ای) سهم ۷ درصدی از این تجارت بزرگ را به خود اختصاص داده است. این ارقام نشان‌دهنده شکاف عمیق میان توانمندی‌های ایران و استانداردهای جهانی در بهره‌برداری از ظرفیت‌های تولید شیر خام است.