فودنا: آقای اشرافی, با توجه به اینکه شنیدهایم این روزها صنایع غذایی کشور با مشکلات جدیای دستوپنجه نرم میکند, اگر موافق باشید گفتوگویمان را از همینجا شروع کنیم. نگرانی اصلیتان در وضعیت کنونی صنعت چه چیزهایی است?
علی اشرافی: نگرانی اصلی من سه محور دارد که هر سه بهنوعی به هم گره خوردهاند: ورود بیضابطه کولبری به بازار, تهدید بازارهای صادراتی و خطرات مواد اولیه تقلبی. این سه موضوع, اگر جدی گرفته نشوند, میتوانند هم صنعت را زمین بزنند و هم سلامت مردم را به خطر بیندازند.
فودنا: بفرمایید. نخست از کولبری شروع کنیم. چرا این موضوع را یک رقیب جدی برای تولید داخل میدانید?
علی اشرافی: کارخانههای صنایع غذایی — بهویژه شیرینی, شکلات و نوشیدنی — این روزها با حجم عظیمی از کولبری مواجهاند. کالاهایی که **بدون عوارض, بدون مالیات و حتی بدون کوچکترین بروظیمی از کولبری مواجهاند. کالاهایی که بدون عوارض, بدون مالیات و حتی بدون کوچکترین بروکراسی اداری وارد ایران میشوند. حالا تصور کنید تولیدکننده داخلی از یکسو باید بار بر دیگر با رقیبی روبهرو است که هیچکدام این هزینهها را ندارد.
فودنا: یعنی تولید داخلی توان رقابت با این کالاها را ندارد?
علی اشرافی: دقیقاً. این رقابت نابرابر است. نتیجهاش هم این شده که کار برای تولیدکننده واقعی سخت شده و سختتر هم خواهد شد. این فقط یک مشکل امروز نیست, بلکه یک روند رو به رشد است که اگر مهار نشود, وضعیت را بحرانیتر میکند.
فودنا: اما شما از این هم جدیتر سخن گفتید: از خطر از دست رفتن بازارهای صادراتی. این نگرانی از کجا ناشی میشود?
علی اشرافی: بله, این مهمترین محور صحبتهای من است. آن دسته از شرکتهای تولیدی ایران که صادراتمحور هستند و در بازارهای عراق و حوزه دریای خزر رقابت میکنند, باید بدانند که در همین لحظه عراق و کشورهای حوزه خزر چندین خط تولید از ایران, ترکیه و چین خریداری کردهاند تا تولید را خودشان راه بیندازند.
فودنا: یعنی تولیدکنندههای محلی جای ما را در این بازارها میگیرند?
علی اشرافی: متأسفانه بله. تجربه تلخ ما در افغانستان را فراموش نکنیم. همان بازاری که روزی از آنِ ما بود و از دست دادیم. امروز در افغانستان کارخانههایی فعالاند که خیلیهایشان حتی از کارخانههای ما بزرگترند. من همین روند را امروز در عراق و حوزه CIS میبینم و این اتفاق قطعاً تکرار خواهد شد, مگر اینکه چارهای بیندیشیم.
فودنا: و راهحل شما برای حفظ این بازارها چیست?
علی اشرافی: کارخانههای ایرانی چارهای جز دو اقدام ندارند:اول رفتن بهسوی کیفیت بالاتر و دوم کاهش بهای تمامشده تولید. فقط با این دو ابزار میتوانیم با تولیدکنندگان ترکیه و تولید داخلی افغانستان و عراق رقابت کنیم. اینجا جایی برای تعلل و انتظار نیست.
فودنا: برویم سراغ محور پایانی: کولبری و قاچاق بهعنوان تهدیدی برای سلامت. از اینبعد توضیح دهید.
علی اشرافی: این دقیقاً بخشی است که کمتر به آن پرداخته میشود: کالاهای فیک و غیراصولی. بخش اعظم آنچه از مسیر کولبری — بهویژه در حوزه مواد اولیه — وارد ایران میشود, کالاهای بیکیفیت و تقلبی است.
فودنا: یعنی مواد اولیه قاچاق همیشه بیکیفیتاند?
علی اشرافی: تقریباً همیشه. دلیلش هم ساده است: کارخانه مبدأ هیچوقت برای یک کالای اصولی و درستوحسابی چنین سفارشی را نمیپذیرد. یعنی عملاً هیچ کالای اصولیای از مسیر کولبری وارد ایران نمیشود. آنچه وارد میشود, مواد اولیه فیک و با کیفیت پایین است که مستقیم به خط تولید میرود.
فودنا: و این یعنی تهدیدی برای چه چیزی?
علی اشرافی: برای سلامت مصرفکننده و اعتبار صنعت ما. وقتی مواد اولیه تقلبی وارد خط تولید شیرینی و شکلات شود, محصول نهایی هم آلوده و بیکیفیت میشود. اینجاست که کولبری از یک ماجرای اقتصادی به یک تهدید سلامت تبدیل میشود.
فودنا: توصیه پایانی شما به فعالان صنعت و نهادهای تصمیمگیر چیست?
علی اشرافی: سه توصیه دارم:
یک, تولیدکنندهها باید نسبت به مواد اولیه فیک و تقلبی هوشیار باشند و هرگز اجازه ندهند وارد خط تولیدشان شود;
دو, بهسوی کیفیت و کاهش بهای تمامشده حرکت کنیم تا بازارهای صادراتیمان را از دست ندهیم;
سه, نهادهای نظارتی باید به موضوع کولبری و قاچاق بهعنوان یک تهدید اقتصادی و سلامت نگاه کنند, نه فقط یک ماجرای معمولی مرزی.