قیمت پلاستیک و نایلکس در کشور ۳ برابر شده و فعالان صنعت از رشد ۳۰ درصدی قیمت تایر و لاستیک خبر می دهند. تولید کنندگان صنایع غذایی هم به شدت نگران تامین مواد لازم در بسته بندی کالاها و بطری های مصرفی در این صنعت هستند. صنایع خودروسازی مدعی اند که برای تولید یک میلیون دستگاه خودرو ۲۶۰ هزار تن ماده اولیه پتروشیمی نیاز دارند که حالا تامین آن با اما و اگر مواجه شده است. فعالین صنعت شوینده هم تثبیت قیمت اجناس در این صنعت را عدم تغییر قیمت محصولات پتروشیمی گره زده اند که در شرایط فعلی شدنی نیست.
هم زمان با نگرانی های در بازار داخل دفتر صادرات گمرک ممنوعیت صادرات تمامی کدتعرفههای پتروشیمی را طی ابلاغیهای به گمرکات اجرایی ابلاغ کرد. هدف اصلی از این اقدام که تا اطلاع ثانونی هم ادامه خواهد داشت، «تأمین نیاز داخلی» است. با این وجود برخی از فعالین صنعت ممنوعیت صادرات را اقدامی کافی برای تامین نیاز داخل و جلوگیری از رشد قیمت ها نمی دانند و معتقد به سهل گیری در واردات کالا هستند.
سعید تاجیک رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی تهران در اینباره می گوید: قواعد حاکم بر ثبت سفارشها در شرایط جنگی و پسا جنگ باید منطبق با شرایط کشور مورد بازنگری قرار گیرد.
برخی دیگر از مسئولین هم از لزوم حمایت نظام پولی و مالی از این صنعت سخن می گویند. محمد متقی مدیر توسعه صنایع پایین دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی در اینباره گفته که بانک مرکزی باید تسهیلات ارزی ویژه این دوران را برای تامین مواد اولیه پتروشیمی فراهم کند.
برای تولید یک دستگاه خودرو در این شرکت، ۲۶۰ کیلوگرم مواد اولیه پتروشیمی مصرف میشود. در واقع با توجه به تولید یک میلیون دستگاه خودرو، سالانه به ۲۶۰ هزار تن ماده اولیه پتروشیمی در این صنعت نیاز بوده ۵۰ درصد از آن نیز وارداتی است
هر کدام از صنایع چقدر به پتروشیمی وابسته اند؟
تقریبا می توان گفت که تمامی صنایع به نوعی وابسته به محصولات پتروشیمی هستند. از مواد غذایی و صنایع دارویی گرفته تا صنایع خودروسازی و نساجی همگی حیاتشان به این مواد پتروشیمی گره خورده است. جالب است که بدانید برای تولید یک دستگاه خودرو در این شرکت، ۲۶۰ کیلوگرم مواد اولیه پتروشیمی مصرف میشود. در واقع با توجه به تولید یک میلیون دستگاه خودرو، سالانه به ۲۶۰ هزار تن ماده اولیه پتروشیمی در این صنعت نیاز بوده ۵۰ درصد از آن نیز وارداتی است.
در صنایع نساجی نیز حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد به محصول و ماده اولیه پلیاستر وابستگی دارند. در صنایع پلاستیک و لاستیک و تایر و محصولات بهداشتی و درمانی حتی این وابستگی بیشتر است.
تاجیک رییس کمیسیون انرژی پارلمان بخش خصوصی با اشاره به اهمیت تامین مواد پتروشیمی در صنایع مختلف، می گوید: واردات برخی اقلام مواد اولیه برای تکمیل زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی و جلوگیری از ناترازی در تولید محصولات وابسته به این صنعت ضروری است.
سعید ترکمان رئیس هیئتمدیره انجمن ملی صنایع پلیمر ایران که ورود برخی از اقلام مواد اولیه در حوزه پتروشیمی به کشور ضروری می داند، گفته که فعالان بخشخصوصی این حوزه سعی دارند تا از طریق مسیرهای جایگزین، منابع صنعت را تامین کنند چرا که این صنعت در تولید محصولات مورد نیاز در زندگی روزمره مردم اثرگذار است.
به گفته او، صعود قیمت محصولات و افزایش هزینه حملونقل، معضلاتی را در زمینه واردات مواد اولیه محصولات پتروشیمی ایجاد کرده است.
سهم حدود ۱۳ میلیارد دلاری پتروشیمی از صادرات غیر نفتی
روزهای ۴ و ۶ آوریل، بخشی از تاسیسات حیاتی در دوهاب اصلی پتروشیمی کشور(ماهشهر و عسلویه) بهدلیل آسیب به زیرساختهای کلیدی مانند برق، خطوط انتقال و یوتیلیتی از مدار خارج شد. این نوع هدفگیری، نشاندهنده تمرکز بر نقاط گلوگاهی است که اختلال در آنها میتواند کل شبکه تولید را متوقف کند؛ رویکردی که با هدف کاهش ظرفیت صادراتی و تضعیف تابآوری اقتصادی طراحی شده است.
بر اساس گزارشهای معتبر، ارزش صادرات سالانه پتروشیمی ایران حدود ۱۳ میلیارد دلار است و حملات اسرائیل به هابهای عسلویه و ماهشهر، عملا زنجیره تولید این صنعت را فلج کرده است. حجم صادرات این صنعت در سالهای اخیر بین ۲۷ تا ۲۹ میلیون تن گزارش شده و سهمی حدود ۱۵ تا ۲۰ درصدی از کل صادرات غیرنفتی را به خود اختصاص داده که نشان دهنده اهمیت بالای آن است.
محمد متقی مدیر توسعه صنایع پایین دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی: برای برخی مواد اولیه اگرچه نیاز فوری به واردات وجود دارد اما برای مدتی، تامین نیازهای تولید از محل ذخایر و موجودی انبارها ممکن است. ضمن اینکه در تامین مواد اولیه مورد نیاز برای تولید اقلامی چون سرم و سرنگ، مشکلی وجود ندارد
موجودی انبارها برای مدتی کافی است!
به دنبال توقف تولید در بسیاری از واحدهای پتروشیمی قیمت مواد اولیه پلاستیک مانند پلیاتیلن و پلیپروپیلن بهشدت افزایش یافته؛ بهطوریکه این افزایش قیمتها به صنایع مختلف (از بستهبندی و لوازم خانگی گرفته تا تجهیزات پزشکی) سرایت کرده و در نهایت هزینهها در سراسر زنجیره تأمین به مصرفکنندگان منتقل میشود. البته محمد متقی مدیر توسعه صنایع پایین دستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی به تازگی گفته که برای برخی مواد اولیه اگرچه نیاز فوری به واردات وجود دارد اما برای مدتی، تامین نیازهای تولید از محل ذخایر و موجودی انبارها ممکن است. به گفته او، در تامین مواد اولیه مورد نیاز برای تولید اقلامی چون سرم و سرنگ، مشکلی وجود ندارد.
بازسازی صنایع پتروشیمی آسیب دیده چقدر زمان می برد؟
آمار رسمی در مورد حجم خسارت وارده به صنعت پتروشیمی تا حالا منتشر نشده است. البته حمید حسینی سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی پیشتر در گفتگو با بازار مقدار خسارت وارده را حدود ۹ میلیارد دلار برآورده کرده است. نبود آمار دقیق در مورد آسیب های صنعت پتروشیمی باعث شده که مدت زمان بازسازی زیر ساخت های آسیب دیده با اما و اگر مواجه شود.
البته مجتبی خسروتاج عضو اتحادیه کارفرمایی صنعت پتروشیمی به تازگی مدعی شده که ۶۵ درصد ظرفیت آسیب دیده طی ۲ ماه آینده وارد مدار می شود اما برخی دیگر از کارشناسان نسبت به تحقق این وعده در شرایط فعلی کمی تردید دارند.
کمبود و رشد قیمت محصولات پتروشیمی در بازارهای جهانی
اما توقف تولید و ممنوعیت صادرات پتروشیمی تنها بازار داخلی ایران را تحت تاثیر قرار نداده است. گزارش های موجود نشان می دهد که ایران بهعنوان یکی از تولیدکنندگان مهم محصولاتی مانند متانول، آمونیاک، اوره و پلیمرها، نقش کلیدی در تامین خوراک صنایع پاییندستی(بهویژه در آسیا) ایفا میکند. توقف صادرات این محصولات، مستقیما بر فعالیت صنایع در کشورهای واردکننده اثر گذاشته است. چین، بهعنوان بزرگترین مصرفکننده مواد پتروشیمی در جهان، بیش از سایر کشورها از این وضعیت تاثیر پذیرفته است. صنایع پاییندستی این کشور که به جریان مستمر خوراک از خاورمیانه وابستهاند، با کاهش عرضه و افزایش هزینهها مواجه شدهاند. گزارشها نشان میدهد پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی در آسیا ناچار به کاهش ۱۵ درصدی تولید شدهاند؛ موضوعی که بهوضوح نشاندهنده انتقال شوک از عرضه به بخش تولید است.
قیمت برخی محصولات همچون پلی پروپیلن و پلی اتیلن در بازهای حدود ۴۰ تا ۴۷ درصد رشد کرده و به بالاترین سطح ۴ ساله رسیده است. قیمت کود اوره را نسبت به ابتدای سال جاری میلادی به بیش از ۲ برابر افزایش یافته و نزدیک به محدوده ۹۰۰ دلار در هر تن رسانده است
آمارهای موجود نشان می دهد که قیمت بسیاری از محصولات در شرایط جنگی حاکم بر خاورمیانه افزایش یافته است. قیمت برخی محصولات همچون پلی پروپیلن و پلی اتیلن در بازهای حدود ۴۰ تا ۴۷ درصد رشد کرده و به بالاترین سطح ۴ ساله رسیده است. همچنین، تحلیلهای اساندپی نشان میدهد هزینه تولید پلیاتیلن در آسیا تقریبا دو برابر شده و در برخی بازارها افزایش قیمتها به ۵۰ درصد رسیده است. قیمت کود اوره را نسبت به ابتدای سال جاری میلادی به بیش از ۲ برابر افزایش یافته و نزدیک به محدوده ۹۰۰ دلار در هر تن رسانده است.
کارشناسان مدعی اند در صورت تداوم بحران، قیمت کودها تا نیمه اول ۲۰۲۶، ۱۵ تا ۲۰ درصد دیگر رشد میکند. در حال حاضر ۳۰ درصد آمونیاک، ۳۵ درصد اوره و ۵۰ درصد گوگرد از تجارت دریایی جهان از تنگه هرمز عبور میکند.
در سطح کلانتر، این بحران به یکی از بزرگترین اختلالات تاریخ صنعت پتروشیمی تبدیل شده است. حدود ۲۹میلیون تن ظرفیت تولید اتیلن در مناطق درگیر جنگ قرار دارد و در مجموع، حدود ۱۲ درصد از تولید جهانی این محصول تحتتاثیر قرار گرفته است. همچنین، صادرات سالانهمیلیونها تن از محصولات میانی مانند اتیلنگلایکول از خاورمیانه مختل شده که بهطور مستقیم بر صنایع نساجی، بستهبندی و پلاستیک در سطح جهان اثرگذار است. پیامد طبیعی این اختلال، افزایش شدید قیمتهاست. هزینه تولید پلیاتیلن در آسیا بهطور قابلتوجهی افزایش یافته و قیمتها تا ۵۰ درصد رشد کرده است. این در حالی است که پیش از بحران، بازار جهانی با مازاد عرضه و رکود قیمتی مواجه بود. اکنون، این وضعیت بهطور کامل معکوس شده و بازار با کمبود عرضه و رقابت برای دسترسی به خوراک مواجه است.