صنعت بیسکویت، شیرینی و شکلات ایران که همواره بهعنوان یکی از موفقترین و پویاترین صنایع بخش خصوصی کشور و پرچمدار صادرات غیرنفتی شناخته میشود، این روزها در تلاقی بحرانهای تحمیلی منطقهای و سوءمدیریتها، روزهای پرتلاطمی را پشت سر میگذارد.
در همین راستا، ضیافت هیأتمدیره اتحادیه در هتل اسپیناس تهران که با هدف تقدیر از خبرنگاران به مناسبت روز خبرنگار (با اندکی تأخیر) برگزار شد، به تریبونی صریح برای پردهبرداری از فشارهای طاقتفرسای حاکم بر این صنعت تبدیل شد؛ نشستی که اعضای هیأتمدیره اتحادیه صنفی صنایع بیسکویت شیرینی و شکلات در آن تصویری شفاف و توأم با نقدهای ساختاری از وضعیت این صنعت ترسیم کردند؛ صنعتی که با وجود ایفای تعهد در تأمین سبد غذایی جامعه، اکنون با موانع ساختاری متعددی روبهروست.
صنعت بیسکویت، شیرینی و شکلات ایران که همواره بهعنوان یکی از موفقترین و پویاترین صنایع بخش خصوصی کشور و پرچمدار صادرات غیرنفتی دارای ارزش افزوده شناخته میشد، این روزها در تلاقی بحرانهای تحمیلی منطقهای و سوءمدیریتها و بخشنامههای خلقالساعه داخلی، روزهای پرتلاطمی را پشت سر میگذارد. در نشست خبری اعضای هیأتمدیره اتحادیه با اصحاب رسانه در هتل اسپیناس تهران، تصویری شفاف و توأم با نقدهای ساختاری از وضعیت این صنعت ترسیم شد؛ صنعتی که با وجود ایفای تعهد در تأمین سبد غذایی جامعه، با موانع خودساخته روبهروست.
سنگینی بار سرمایه در گردش و گرانی اجتنابناپذیر ناشی از تورم مواد اولیه
محمدتقی قلندرلکی، دبیر اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان بیسکویت، شیرینی و شکلات، با یادآوری نقش حیاتی این صنعت در امنیت غذایی و قرار گرفتن این اقلام در وعدههای صبحانه و میانوعده خانوار، از استمرار تولید در شرایط بحرانی تجلیل کرد؛ اما نقدهای ساختاری به زنجیره هزینهها را پوشش نداد.
به گفته وی، فشار فلجکننده سرمایه در گردش ناشی از تورم بیسابقه، توان واحدهای تولیدی کوچکتر را تحلیل برده و برخی را ناگزیر از کاهش تولید کرده است. قلندرلکی اعمال افزایش قیمت ۱۵ تا ۳۰ درصدی کالاها را نه یک سیاست تجاری، بلکه واکنشی حداقلی برای بقا در برابر جهش تصاعدی قیمت نهادههای اصلی دانست؛ رویکردی که بار تحمیلی بهای تمامشده را تا حدی جبران میکند اما خطر ریزش تقاضای مصرفکننده داخلی را به همراه دارد.
سقوط آزاد از رؤیای ۱ میلیارد دلاری صادرات و مسدودسازی مسیر ارزآوری
انتقاد محوری نشست پیرامون افول چشمگیر صادرات این صنعت بود؛ جایی که فرهاد تاجیک، عضو هیأتمدیره و رئیس کمیسیون بازرگانی اتحادیه، نقدهای تندی را نسبت به چرخه تجارت خارجی مطرح کرد. وی متذکر شد صنعتی که در سالهای گذشته تا سقف یک میلیارد دلار برای کشور ارزآوری غیرنفتی داشت، اکنون به دلیل سیاستهای سختگیرانه، بوروکراسی تعهدات ارزی و جهشهای غیرمنطقی هزینههای لجستیک با افت ملموس صادرات در تمام گروهها روبهروست.
تاجیک با اشاره به از دست رفتن بازارهای سودآور حوزه خلیج فارس (GCC) و امارات تأکید کرد که انقباض این بازارها نتیجه مستقیم غفلت از مؤلفههای رقابتپذیری است. وی همچنین نسبت به انفجار قیمت آرد به عنوان ماده اولیه بنیادین صنعت هشدار داد و تصریح کرد قیمت آرد صنعتی در مواردی تا دو برابر افزایش یافته و فاصله گرفتن معنادار نرخ داخلی گندم از نرخهای بینالمللی، شمشیر را برای مزیت رقابتی صادرات از رو بسته است؛ اتفاقی که با آغاز نیمه دوم سال، واحدهای تولیدی را بر سر دوراهی سخت افزایش مجدد قیمتها یا توقف توسعه قرار میدهد.
وابستگی وارداتی، تله رقابت منطقهای و سرمایهگذاریهای بربادرفته
احسان بایرامی، دیگر عضو هیأتمدیره اتحادیه و از مدیران باسابقه این صنعت، انگشت اتهام را به سمت موانع لجستیکی و فرسایش قدرت رقابت با رقبای منطقهای نشانه رفت. وی با اشاره به اینکه ۶۰ تا ۷۰ درصد مواد اولیه شکلات متکی به واردات است، از هزینههای سرسامآور ناشی از محدودیتها گلایه کرد.
بایرامی با تبیین رقابت مستقیم ایران با ترکیه در بازارهای فرامرزی تأکید کرد که تولیدکننده ایرانی به دلیل محدودیتهای تجاری، هزینههای بازاریابی مکرر و از دست رفتن دسترسیهای مستقیم، بار سنگین قیمت تمامشده را به دوش میکشد. او انتقاد کرد که سرمایهگذاریهای سنگین و طولانیمدت صنعت در بازارهای حوزه خلیج فارس و نمایشگاههای تراز اولی نظیر گلفود دبی، تحتالشعاع تحولات و تنگناها کارکرد خود را از دست داده و صنعت مجبور شده با هزینههایی مضاعف به دنبال بازارهای جایگزین در حوزه CIS و شرق آسیا برود.
آمادگی برای مواد اولیه آزاد؛ فریاد بخش خصوصی علیه مقررات مخل
حسن گرجی، عضو هیأتمدیره اتحادیه، با لحنی انتقادی سیاستهای یارانهای ناکارآمد و مداخلهجویانه را زیر سوال برد و گفت: «صنعت شیرینی و شکلات آمادگی دارد تمام مواد اولیه مورد نیاز خود را به نرخ آزاد تأمین کند، مشروط به آنکه دولت دست از وضع مقررات مخل و دستوپاگیر بردارد.»
وی با یادآوری پدیده قاچاق کالاهایی نظیر روغن صنعتی به پاکستان ناشی از خطاهای سیستمی قیمتگذاری، خواستار واگذاری کامل سازوکارهای تأمین و توزیع به بخش خصوصی شد و بر این نکته اصرار ورزید که بازگشت رونق صادراتی در گرو حذف مجوزهای غیرضروری و اعطای آزادی عمل به تولیدکنندگان واقعی است.
مقاومت خطوط تولید به بهای هزینههای گزاف دو تا سه برابری
طاهره سختباز، عضو هیأتمدیره اتحادیه، با نگاهی به لایههای پنهان تولید در شرایط اضطرار، از تحمیل هزینههای نجومی لجستیک بر کارخانهها پرده برداشت. او تصریح کرد که اختلال در شریانهای بندری و گمرکی، تولیدکنندگان را مجبور کرده برای جلوگیری از خوابیدن چرخ خطوط تولید و حفظ اشتغال کارگران، بارها مواد اولیه را از مسیرهای فرعی (ترکیه، پاکستان و مسیرهای زمینی طولانی) با نرخهایی معادل دو تا سه برابر قیمت معمول تأمین کنند.
سختباز تأکید کرد که تابآوری کنونی صنعت نباید باعث شود نهادهای متولی از وظایف خود در روانسازی استانداردهای وارداتی و یکپارچهسازی تسهیلات تولید غافل شوند، چراکه ظرفیت پرداخت چنین هزینههای مازادی از سوی بنگاهها بیانتها نخواهد بود.
هشداری صریح به سیاستگذاران اقتصادی
مجموعه مباحث مطرحشده از سوی هیأتمدیره اتحادیه صنایع بیسکویت، شیرینی و شکلات ایران در این گردهمایی خبری، حاکی از آن است که ویترین رنگارنگ این صنعت با وجود نمایشگاه پیشرو و حفظ اشتغال، پشت صحنهای نگرانکننده دارد. هشدار صریح فعالان بخش خصوصی آشکار میکند که اگر زنجیره سیاستگذاری ارزی، شیوه قیمتگذاری نهادههایی همچون آرد و محدودیتهای ثبت سفارش و صادرات بازنگری اساسی نشود، این صنعت مزیت رقابتی خود را به رقبای منطقهای واگذار کرده و پیامدهای این فرسایش در قالب گرانیهای جدید و افت سطح تولید در بازار داخل نمایان خواهد شد.