مهدی مهدیپور - عضو هیئتمدیره و مسئول کارگروه ارگانیک اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای غذایی ایران - در نشست خبری با اشاره به نامگذاری ۲۳ سپتامبر بهعنوان «روز ارگانیک اتحادیه اروپا» در تشریح اهمیت کشاورزی ارگانیک گفت: بر اساس آخرین آمار گردآوریشده مربوط به سال ۲۰۲۴، در ۱۸۳ کشور جهان فعالیتهای مرتبط با تولید محصولات کشاورزی ارگانیک انجام میشود و حدود ۹۹ میلیون هکتار از اراضی جهان بهصورت ارگانیک مدیریت میشود. گردش مالی محصولات ارگانیک در جهان نیز از ۱۴۵ میلیارد یورو فراتر رفته است با توجه به زمانبر بودن فرایند جمعآوری و انتشار آمارهای جهانی، انتظار میرود این ارقام تاکنون افزایش یافته باشد.
وی درباره وضعیت ایران در این حوزه اظهار کرد: ایران کشوری وسیع و برخوردار از ظرفیتهای قابلتوجه کشاورزی است، اما متاسفانه در زمینه کشاورزی ارگانیک عقبماندگی داریم. طبق آخرین آمار، تنها ۵۳۲۲ هکتار از مزارع و باغهای کشور بهصورت ارگانیک مدیریت میشود. ایران در میان ۱۸۳ کشور فعال در حوزه کشاورزی ارگانیک، در جایگاه ۱۴۱ قرار دارد. تاکنون فقط یکصدم درصد از زمینهای کشاورزی کشور ارگانیک شده؛ در حالی که سهم اراضی ارگانیک در بسیاری از کشورهای پیشرو بهمراتب بیشتر است.
مسئول کارگروه ارگانیک اتحادیه با اشاره به ظرفیت صادراتی گل محمدی، گلاب، اسانسها و گیاهان دارویی گفت: این محصولات از اقلام مهم صادراتی کشور به شمار میروند. اتحادیه اروپا و آمریکا نیز دو بازار مهم محصولات ارگانیک در جهان هستند. در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۲۹ هزار تن گیاه دارویی به اتحادیه اروپا صادر شده، اما سهم ایران از این بازار بسیار اندک بوده است. بنابراین، محصولات ارگانیک افزون بر نقشی که در سلامت مردم و فرزندان ما دارند، از نظر برنامهریزی و توسعه صادرات نیز حائز اهمیتاند.
مهدیپور عنوان کرد: یکی از مشکلات اصلی توسعه کشاورزی ارگانیک، کمبود آگاهی و فرهنگسازی در این زمینه است. تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی باید با شیوههای تولید، قوانین و استانداردهای ارگانیک، مدلهای صادراتی و چارچوبهای اداری مرتبط با آن آشنا شوند؛ زیرا فرایند تولید و تجارت محصولات ارگانیک با محصولات معمولی تفاوت دارد.
عضو هیئتمدیره اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای غذایی ایران ادامه داد: کشاورز باید با الزامات تولید ارگانیک در باغها و مزارع آشنا باشد، بازرگان باید ضوابط تجارت این محصولات را بداند و واحدهای فرآوری نیز باید اطلاعات لازم را برای حفظ استانداردهای ارگانیک در فرایند تولید و فرآوری در اختیار داشته باشند.
زعفران ارگانیک تا دو برابر محصول معمولی ارزش صادراتی دارد
محمدعلی رضایی، رئیس اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای غذایی ایران در ادامه اظهار کرد: شرایط کنونی کشور برای تولید و صادرات مطلوب نیست؛ با این حال، باید از تمامی فعالان این صنعت که در سختترین شرایط به تولید و صادرات ادامه میدهند، قدردانی کرد. صادرکنندگان امروز افسران جبهه صادرات کشور هستند و با وجود محدودیتها، برای سربلندی ایران ایستادهاند.
رضایی با اشاره به تلاشهای انجامشده برای گسترش تولید ارگانیک گفت: یکی از اهداف بخش خصوصی، نقشآفرینی در تأمین سلامت مردم و توسعه صادرات گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای آنهاست. طی سالهای گذشته تلاشهای متعددی برای فرهنگسازی درباره مصرف صحیح نهادهها و سموم کشاورزی انجام شده است، اما به دلایل گوناگون، دستیابی به نتیجه مطلوب آسان نبوده است. ورود و مصرف برخی سموم طی چند دهه گذشته، بهویژه به دلیل آشنا نبودن شماری از کشاورزان با شیوه صحیح مصرف آنها، مشکلاتی را برای بخش کشاورزی ایجاد کرده است.
وی درباره تولید زعفران ارگانیک توضیح داد: حدود یک دهه قبل، فعالیتهایی را برای ترغیب زعفرانکاران به دریافت گواهی ارگانیک آغاز کردیم؛ اما هزینههای بالای دریافت این گواهی، امکان ورود کشاورزان خرد به این فرایند را محدود میکرد. بر همین اساس، کارخانهها و واحدهای تولیدی تشویق شدند با کشاورزان قرارداد کشت منعقد کنند، آموزشهای لازم را در اختیار آنان قرار دهند و برای دریافت گواهی ارگانیک اقدام کنند.
رئیس اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای غذایی ایران ادامه داد: اگر قیمت زعفران معمولی در بازارهای جهانی حدود ۱۲۰۰ دلار به ازای هر کیلوگرم باشد، زعفران ارگانیک میتواند با قیمتی ۵۰ درصد تا حتی دو برابر بیشتر عرضه شود. این مزیت موجب شده است طی یک دهه گذشته، کشاورزان با انگیزه بیشتری به توسعه تولید محصولات ارگانیک روی بیاورند.
وی با اشاره به حساسیت بازارهای صادراتی نسبت به باقیمانده سموم در محصولات کشاورزی گفت: صادرکنندگان در این زمینه با مشکلات متعددی روبهرو بودهاند. حدود دو سال قبل، اتحادیه اروپا برای رفع آلودگی ناشی از یکی از سموم موجود در زعفران ایران، مهلتی ششماهه تعیین کرد و اعلام شد در صورت برطرف نشدن مشکل، پذیرش محصول ایران متوقف خواهد شد. با رصد محصولات، شناسنامهدار کردن فرایند تولید و تشویق کشاورزان به تولید ارگانیک، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد این مشکل برطرف شد.اجرای این اقدامات در حوزه گیاهان دارویی نیز میتواند به افزایش صادرات منجر شود. بر همین اساس، تصمیم گرفتیم همزمان با مناسبت روز ارگانیک، برنامهای برای ترویج فرهنگ تولید ارگانیک در حوزه گل محمدی، اسانسها و گیاهان دارویی برگزار کنیم و مسئولان، کارشناسان علمی و فعالان اقتصادی مرتبط را گرد هم آوریم.
وی هدف از برگزاری این همایش را آغاز حرکتی منسجم برای فرهنگسازی و توسعه تولید ارگانیک دانست و گفت: امیدواریم بتوانیم تجربه موفق زعفران را در حوزه گیاهان دارویی، گل محمدی، گلاب و سایر فرآوردههای مرتبط نیز تکرار کنیم.
رضایی با اشاره به هماهنگیهای انجامشده با وزارت جهاد کشاورزی اظهار کرد: مقرر شده است معاونتهای باغبانی در این همایش حضور یابند تا زمینه آموزش تولید ارگانیک از سوی بخش خصوصی و از طریق معاونتهای باغبانی در شهرستانهای مختلف فراهم شود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به عملکرد برخی کشورهای فعال در حوزه گل محمدی گفت: کشورهایی مانند بلغارستان الزاماً از نظر سطح زیر کشت یا فناوری از ایران جلوتر نیستند، اما از مدیریت مطلوبی برخوردارند. ترکیه نیز در این زمینه پیشرفتهای چشمگیری داشته و توانسته است زنجیره متنوعی از محصولات، از صابون و نوشیدنی گرفته تا کیک و شکلات، بر پایه گل محمدی ایجاد کند. برخی شهرهای ترکیه با استفاده از نمادهای گل محمدی و برگزاری برنامههای ویژه در فصل گل، گردشگران بسیاری را جذب میکنند؛ اقدامی که در کنار معرفی محصولات، به توسعه گردشگری و ایجاد درآمد کمک کرده است.
رضایی ابراز امیدواری کرد که این رویداد در دورههای آینده به همایشی بینالمللی و تأثیرگذار تبدیل شود و مجموعهای از فعالان زنجیره ارزش محصولات ارگانیک و سالم را گرد هم آورد.
پیشبینی ثبت رکورد جدید تولید زعفران در سال جاری
رئیس اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای غذایی ایران، اظهار کرد: ارزش صادرات زعفران و گیاهان دارویی ایران حدود ۷۰۰ میلیون دلار برآورد میشود که نزدیک به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار آن مربوط به صادرات زعفران است. جنگ، تحریمها و مشکلات موجود در مسیر تجارت خارجی موجب شده است میزان صادرات کشور در مقاطعی کاهش یابد. هنوز آمار نهایی ماههای اخیر در دسترس نیست و اعلام رقم دقیق به انتشار آمارهای رسمی نیاز دارد.
رضایی درباره وضعیت تولید زعفران گفت: با توجه به شرایط موجود، پیشبینی ما این است که در سال جاری رکورد تولید زعفران در جهان را ثبت کنیم؛ البته تحقق این موضوع و اثرگذاری آن بر بازار به نحوه مدیریت صادرات و مقابله با قاچاق بستگی دارد.
وی مسائل مرتبط با صادرات و قاچاق زعفران را پیچیده دانست و اظهار کرد: برخی سیاستها و الزامهای صادراتی، فعالیت را برای صادرکنندگان رسمی و سالم دشوار کرده و در مقابل، برای قاچاقچیان مزیت اقتصادی به وجود آورده است. محصول قاچاق فروخته میشود، اما ارز حاصل از آن به کشور بازنمیگردد.
رئیس اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای غذایی ایران ادامه داد: در برخی موارد، زعفران با کیفیت پایینتر به نام ایران از کشور خارج و سپس در کشورهای دیگر بستهبندی و عرضه میشود. چنین اتفاقی علاوه بر آسیب اقتصادی، اعتبار زعفران ایرانی را در بازارهای جهانی تحت تأثیر قرار میدهد.
رضایی درباره حجم قاچاق زعفران نیز گفت: آمار دقیقی از میزان قاچاق در اختیار اتحادیه نیست؛ هرچند شواهد نشان میدهد حجم آن اندک نیست. ارائه آمار دقیق در این زمینه به اطلاعات دستگاههای مسئول نیاز دارد.
وی با اشاره به اثر انتشار اخبار بر بازار زعفران تأکید کرد: رسانهها باید در انتشار اخبار این حوزه دقت زیادی داشته باشند؛ زیرا انتشار یک خبر میتواند قیمت زعفران را بهشدت افزایش یا کاهش دهد و بیشترین آسیب را به کشاورزی وارد کند که محصول خود را پیشتر با قیمت پایین فروخته است. در چنین شرایطی، سود افزایش ناگهانی قیمت به کشاورز نمیرسد و بیشتر نصیب واسطهها و دلالان میشود؛ در حالی که تولیدکننده پیش از آن، محصولش را برای تأمین هزینههای آب، زمین و زندگی خود فروخته است.
رضایی در پاسخ به پرسشی درباره خرید ارزان زعفران از کشاورزان و عرضه آن با قیمتهای بالا از سوی برخی برندها گفت: زعفران کالایی ارزشمند و دارای قیمتی متأثر از شرایط بازار است و باید سازوکارهای شفاف معاملاتی، از جمله ظرفیتهای بورس کالا، برای کاهش واسطهگری و حمایت از تولیدکننده تقویت شود.
تولید ارگانیک، فرصتی برای پیوند کشاورزی ایران با بازارهای جهانی
علی شریعتی مقدم - نایبرئیس دوم اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران و فرآوردههای غذایی ایران - در نشست خبری همایش بینالمللی توسعه، تولید و صادرات گل محمدی، گیاهان دارویی ارگانیک و فرآوردههای آن اظهار کرد: فعالیتهای این اتحادیه میتواند نقطه عطفی در کشاورزی ایران باشد. احترام به طبیعت، گیاهان و حیوانات همواره بخشی از فرهنگ ایرانی بوده است. موقعیت جغرافیایی، پیشینه تمدنی و تنوع اقلیمی نیز ظرفیتهای ارزشمندی برای تبدیل ایران به یکی از مراکز تولید و صادرات محصولات طبیعی و ارگانیک فراهم کردهاند.
شریعتی مقدم ادامه داد: دستیابی به موفقیت مستلزم شناخت مزیتهای رقابتی کشور و ایجاد پیوند میان تاریخ، فرهنگ، اقلیم و میراث طبیعی ایران است. بسیاری از محصولات کشاورزی کشور میتوانند مسیری مشابه زعفران را در بازارهای جهانی طی کنند.
وی تولید، تجارت، صادرات و اتصال به زنجیرههای ارزش جهانی را اجزای اصلی توسعه این حوزه دانست و گفت: شفافسازی مفهوم ارگانیک نیز ضروری است؛ زیرا کاهش مصرف سم یا حذف آن بهتنهایی به معنای ارگانیک بودن محصول نیست و چنین محصولی باید پس از طی فرایندی مشخص، گواهی معتبر دریافت کند. توسعه این بخش علاوه بر تولید استاندارد، به بازاریابی حرفهای نیاز دارد. صادرکنندگان ایرانی طی سالهای اخیر بهدلیل برخی سیاستها، بهویژه مقررات رفع تعهد ارزی، فرصتهایی را از دست دادهاند و شماری از تولیدکنندگان و صادرکنندگان نیز به حاشیه رانده شدهاند.
نایبرئیس دوم اتحادیه گیاهان دارویی، زعفران با اشاره به سابقه ۶۰ ساله اتحادیه اظهار کرد: این پیشینه، حاصل چندین دهه فعالیت تولیدکنندگان و صادرکنندگانی است که گیاهان دارویی، زعفران و دیگر محصولات ایرانی را به بازارهای جهانی معرفی کردهاند. برای ادامه این مسیر باید تجربه گذشته را با ابزارها و رویکردهای جدید تلفیق کرد.
شریعتی مقدم، زعفران را نمونهای موفق از سرمایهگذاری در تولید و ارتقای کیفیت دانست و گفت: فعالان ایرانی در تدوین و اصلاح استاندارد بینالمللی ISO 3632 زعفران نیز نقش داشتهاند و برای ارتقای شاخصهای کیفی آن تلاش کردهاند.
وی با اشاره به تجربه حضور در نمایشگاههای بینالمللی، از جمله نمایشگاه محصولات ارگانیک «بایوفاخ» در نورنبرگ آلمان، تصریح کرد: محصولی که با گواهی معتبر ارگانیک تولید شود، معمولاً با مشکل جدی فروش یا قیمت مواجه نیست؛ زیرا توجه بازارهای جهانی به محصولات سالم و ارگانیک، بهویژه پس از همهگیری کرونا، افزایش یافته است. تسهیل فرایند تولید، کمک به تامین هزینههای دریافت گواهی و حمایت دولت میتواند به حفظ اشتغال، توسعه صادرات پایدار و افزایش سهم ایران از بازار جهانی محصولات طبیعی و ارگانیک کمک کند.