بررسیهای میدانی بازار نشان میدهد گوشت مرغ در هفتههای اخیر با قیمتی پایینتر از نرخ منطقی و ارشادی عرضه شده است. این وضعیت، اگرچه در کوتاهمدت قیمت پایینتری را برای مصرفکننده به همراه دارد، به گفته فعالان صنعت، با تحمیل زیان به مرغداران میتواند پایداری تولید را در ماههای آینده با چالش مواجه کند.
جوجهریزی مازاد و افت قدرت خرید یا کشش تقاضای مصرفکنندگان، از جمله عواملی است که به افزایش عرضه و کاهش قیمت در بازار دامن زده است. ادامه این روند، نگرانیهایی درباره کاهش جوجهریزی و افت تولید در دورههای بعدی ایجاد کرده است.
صادرات محدود در برابر حجم مازاد تولید
با افزایش تولید و شکلگیری مازاد در بازار، کارگروه امنیت غذایی و تنظیم بازار کالاهای اساسی مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ را با هدف تعدیل قیمتها صادر کرد. با این حال، طبق آمار اعلامشده، تنها حدود هزار تن مرغ به بازارهای هدف صادر شده است؛ رقمی که در مقایسه با حجم تولید و مازاد موجود، محدود ارزیابی میشود.
در پی ناکافیبودن صادرات و تداوم فشار بر بازار داخلی، ستاد تنظیم بازار از ۲۳ شهریور اجرای طرح خرید حمایتی را ابلاغ کرد. بر اساس این مصوبه، شرکت پشتیبانی امور دام باید ۳۰ هزار تن مرغ را از بازار خریداری و جمعآوری کند؛ اقدامی که علاوه بر حمایت از مرغداران، با هدف تقویت ذخایر راهبردی کشور انجام میشود.
ظرفیت صادراتی که بهدرستی استفاده نمیشود
ظرفیت تولید سالانه مرغ در کشور بین ۳ تا ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تن برآورد میشود. بر اساس برآوردهای ارائهشده، با در نظر گرفتن مصرف داخلی، امکان صادرات سالانه دستکم ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تن مرغ به بازارهای هدف وجود دارد؛ اما این ظرفیت تاکنون بهطور کامل به کار گرفته نشده است.
بالابودن قیمت تمامشده تولید و مشکلات بازگشت ارز حاصل از صادرات، از جمله موانعی هستند که رقابتپذیری مرغ ایران را در بازارهای هدف محدود میکنند. در نتیجه، مجوزهای صادراتی بهتنهایی برای مدیریت مازاد تولید کافی نیستند و توسعه پایدار صادرات به کاهش هزینهها، رفع موانع اجرایی و فراهمشدن امکان رقابت با عرضهکنندگان دیگر نیاز دارد.
خرید حمایتی در دو ماه اخیر ادامه داشته است
پرویز جعفری، مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام، با اشاره به اجرای طرح خرید حمایتی گوشت مرغ گفت: «در دو ماه اخیر، طی دو مرحله، طرح خرید حمایتی گوشت مرغ در دستور کار شرکت قرار گرفته است.»
به گفته جعفری، در چهار روز نخست مرحله جدید، نزدیک به ۲ هزار تن مرغ خریداری شده است. میزان خرید در روز اول حدود ۱۵۰ تن بود و در روزهای بعد افزایش یافت؛ بهطوریکه در آخرین روز این دوره به حدود ۵۰۰ تن رسید. او پیشبینی کرد روند افزایشی خرید در روزهای آینده نیز ادامه یابد.
چرا خرید حمایتی بهتنهایی اثرگذار نیست؟
مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام، هماهنگی میان تولیدکنندگان را یکی از عوامل مهم در وضعیت بازار دانست و اظهار کرد اگر مرغداران عرضه مرغ زنده را با قیمتی پایینتر از هزینه واقعی تولید انجام دهند، قیمت بازار نیز در همان سطح باقی خواهد ماند و خرید حمایتی بهتنهایی اثر قابلتوجهی بر افزایش قیمت نخواهد داشت.
این اظهارات نشان میدهد خرید حمایتی، هرچند میتواند بخشی از مازاد را جذب و از فشار کوتاهمدت بازار کم کند، بهتنهایی جایگزین اصلاح عوامل اصلی زیاندهی نیست. تداوم تولید پایدار به تناسب میان جوجهریزی و تقاضا، کاهش هزینه تمامشده، برنامهریزی برای بازارهای صادراتی و هماهنگی در عرضه نیاز دارد.
با وجود ظرفیت تولید قابلتوجه صنعت مرغداری، مازاد عرضه و ناتوانی در صادرات رقابتی، زنجیره تولید را با فشار مالی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، خرید حمایتی میتواند نقش ضربتی و موقت داشته باشد؛ اما مدیریت پایدار بازار به راهکارهایی فراتر از جمعآوری محصول از بازار نیاز دارد.