بر اساس آمار سال‌های گذشته، سالانه حدود یک میلیون تا یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن گوشت قرمز در کشور مصرف می‌شود؛ با این حال، با توجه به افزایش قیمت‌ها و کاهش قدرت خرید خانوارها، پیش‌بینی می‌شود میزان مصرف نسبت به سال‌های قبل کاهش یابد. در این شرایط، بسیاری از فعالان صنعت دام معتقدند تولید داخلی ظرفیت تأمین بخش عمده نیاز کشور را دارد و واردات باید بر اساس میزان کسری واقعی بازار انجام شود.
بر اساس آمار موجود، سال گذشته بیش از ۹۰ هزار تن گوشت قرمز وارد کشور شد، در حالی که از ابتدای امسال تاکنون حدود ۲۰ هزار تن گوشت وارد شده است. با وجود کاهش محسوس واردات، گزارش‌ها از نبود مشکل جدی در تأمین و عرضه گوشت حکایت دارد؛ موضوعی که به اعتقاد تولیدکنندگان، ضرورت بررسی عوامل مؤثر بر نوسانات قیمت و تقویت نظارت بر شبکه توزیع را نشان می‌دهد.
واردات باید متناسب با نیاز واقعی بازار باشد
روح‌الله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، با اشاره به الگوی واردات گوشت قرمز در سال‌های گذشته گفت: در سال‌های گذشته به‌طور سنتی سالانه حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن گوشت قرمز وارد کشور می‌شد، اما اکنون این موضوع مطرح است که بخشی از نیاز بازار به‌جای واردات مستقیم گوشت، از طریق واردات دام پای‌پروار، تکمیل دوره پرورش در داخل کشور و سپس عرضه محصول تأمین شود.
وی افزود: این شیوه، علاوه بر فعال نگه‌داشتن ظرفیت‌های تولیدی کشور، می‌تواند امکان عرضه گوشت گرم و تأمین سفارشی مراکز عمده را فراهم کند؛ با این حال، اجرای آن باید بر اساس محاسبات اقتصادی و با در نظر گرفتن شرایط بهداشتی و قرنطینه‌ای انجام شود.
زحمتکش با اشاره به تأثیر شرایط اقلیمی بر تولید دام ادامه داد: بارندگی‌های مناسب‌تر و بهبود نسبی وضعیت مراتع می‌تواند هزینه نگهداری دام سبک را کاهش دهد و بر میزان تولید اثر مثبت بگذارد. افزایش زایش و دوقلوزایی نیز از جمله عواملی است که تولیدکنندگان برای تأکید بر ظرفیت تولید داخلی به آن استناد می‌کنند.
معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: با این حال، میزان واقعی نیاز کشور را نمی‌توان صرفاً بر اساس شمار دام موجود تعیین کرد، بلکه وزن دام، نرخ زایش، میزان تلفات، خروج دام، حجم کشتار و تقاضای واقعی مصرف‌کنندگان نیز باید در محاسبات لحاظ شود.
وی با بیان اینکه ممکن است امسال کشور به میزان واردات مرسوم در سال‌های گذشته، یعنی ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن، نیاز نداشته باشد، گفت: بهبود وضعیت مراتع و تولید داخلی از یک سو و کاهش مصرف ناشی از افت قدرت خرید خانوارها از سوی دیگر، می‌تواند نیاز به واردات را کاهش دهد. بر همین اساس، واردات باید هدفمند و متناسب با کسری واقعی بازار انجام شود، نه بر اساس حجمی که صرفاً در سال‌های گذشته مرسوم بوده است.
نیازی به واردات گوشت قرمز نداریم
افشین صدر‌دادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، با تأکید بر کفایت عرضه دام در کشور گفت: در حال حاضر، دام سبک و سنگین به میزان کافی در بازار وجود دارد؛ به‌طوری که قیمت هر رأس بره نر پرواری با وزن ۵۰ تا ۶۰ کیلوگرم حدود ۷۵۰ تا ۷۶۰ هزار تومان است.
وی با بیان اینکه از ابتدای امسال حجم محدودی گوشت قرمز وارد کشور شده است، افزود: از ابتدای سال تاکنون، از نظر تأمین دام و عرضه گوشت قرمز مورد نیاز خانوارها با مشکل جدی مواجه نبوده‌ایم و بر همین اساس، نیازی به واردات گسترده گوشت وجود ندارد.
صدر‌دادرس ادامه داد: با توجه به جمعیت دام موجود، زایش‌های فصل پاییز و فعالیت واحدهای پرواربندی، تأمین نیاز بازار تا پایان سال تضمین شده است. با این حال، نوسانات نرخ ارز موجب افزایش هزینه‌های تولید شده و برای مقابله با آثار تورمی آن، دولت باید با حمایت از قدرت خرید خانوارها، امکان تأمین نیازهای مصرفی را فراهم کند.
به گفته وی، در گذشته واردات گوشت با هدف حمایت از اقشار آسیب‌پذیر و تنظیم بازار انجام می‌شد، اما عرضه عمومی گوشت وارداتی نشان می‌دهد که این کالا لزوماً به دست اقشار هدف نرسیده است. علاوه بر این، عرضه گوشت وارداتی با قیمت پایین‌تر نیز تأثیر محسوسی بر کاهش قیمت گوشت تولید داخل نداشته و در مقابل، فشارهایی بر تولیدکنندگان داخلی وارد کرده است.
مدیرعامل اتحادیه دام سبک معتقد است مشکلات بازار گوشت قرمز بیش از آنکه ناشی از کمبود تولید باشد، به ضعف نظارت بر بخش توزیع و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان مربوط است.
وی تأکید کرد: در صورت تقویت نظارت بر توزیع و افزایش قدرت خرید مردم، حتی برای تأمین ذخایر راهبردی نیز ممکن است نیازی به واردات گسترده وجود نداشته باشد.
صدر‌دادرس همچنین با اشاره به قیمت هر کیلوگرم دام زنده در حدود ۷۱۰ هزار تومان گفت: با توجه به این نرخ، قیمت هر کیلوگرم لاشه بره در کشتارگاه باید حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان باشد.
واردات گوشت کاهش محسوسی داشته است
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام، نیز با اشاره به وضعیت عرضه دام در کشور گفت: با پشت سر گذاشتن نخستین ماه فصل پاییز، عرضه دام در سطح گسترده‌ای انجام شده و این روند همچنان ادامه دارد.
وی قیمت هر کیلوگرم بره نر زنده را ۶۹۰ تا ۷۱۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: میزان پرواربندی دام در اواخر تابستان نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد مناسبی داشته است و مجموعه این عوامل موجب شده بازار گوشت قرمز با التهاب کمتری مواجه شود.
پوریان با اشاره به کاهش واردات گوشت قرمز ادامه داد: از ابتدای امسال تاکنون حدود ۲۰ هزار تن گوشت قرمز وارد کشور شده است، در حالی که واردات در مدت مشابه سال گذشته به حدود ۸۰ هزار تن رسیده بود.
رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام با اشاره به وضعیت تأمین گوشت در ماه‌های آینده گفت: با توجه به فراوانی عرضه دام و تأمین مناسب گوشت گرم و منجمد، در حال حاضر مشکلی برای تأمین نیاز کشور وجود ندارد.
وی با بیان اینکه گوشت وارداتی مزیت رقابتی خود را در برابر تولید داخل از دست داده است، افزود: قیمت تمام‌شده گوشت وارداتی به‌گونه‌ای است که امکان رقابت مؤثر با تولید داخلی را محدود می‌کند.
پوریان میزان مصرف سالانه گوشت قرمز در کشور را حدود ۹۰۰ هزار تن اعلام کرد و گفت: از ابتدای امسال شرایط تولید گوشت مناسب بوده و پیش‌بینی می‌شود در نیمه دوم سال، ماهانه حدود ۵۰ هزار تن گوشت در کشور تولید شود؛ موضوعی که در صورت تحقق، وضعیت عرضه را بهبود خواهد بخشید.
وی نیاز ماهانه کشور به گوشت قرمز را حدود ۵۸ تا ۶۰ هزار تن برآورد کرد و افزود: اگر تولید ماهانه به ۵۰ هزار تن برسد، فاصله میان تولید و نیاز بازار کاهش می‌یابد. در حال حاضر نیز آمار کشتار دام مناسب است و پیش‌بینی می‌شود با تداوم این روند، وضعیت بازار بهبود پیدا کند.
تنظیم بازار با تمرکز بر تولید و توزیع
با وجود آنکه برخی واردکنندگان نسبت به احتمال کمبود گوشت قرمز و افزایش قیمت‌ها در ماه‌های آبان و آذر هشدار می‌دهند، تولیدکنندگان داخلی معتقدند بهبود وضعیت مراتع، افزایش زایش و رشد دوقلوزایی در گله‌ها، ظرفیت مناسبی برای تأمین بخش عمده نیاز کشور فراهم کرده است.
در این میان، کاهش قدرت خرید خانوارها و تغییر الگوی مصرف نیز بر میزان تقاضای واقعی بازار اثر گذاشته و برآورد دقیق نیاز کشور به واردات را دشوارتر کرده است.
بر این اساس، تصمیم‌گیری درباره واردات گوشت قرمز باید با در نظر گرفتن آمار تولید، میزان کشتار، موجودی دام، حجم عرضه و قدرت خرید مصرف‌کنندگان انجام شود. در کنار آن، تقویت نظارت بر زنجیره توزیع و بررسی فاصله قیمت دام زنده تا گوشت عرضه‌شده به مصرف‌کننده می‌تواند به شفافیت بیشتر بازار کمک کند.
در نهایت، واردات گوشت قرمز به‌تنهایی راهکار پایدار تنظیم بازار نیست و اثربخشی آن به نحوه تأمین، توزیع و دسترسی اقشار هدف بستگی دارد. از این رو، تعیین میزان واردات بر اساس کسری واقعی بازار، حمایت از تولید داخلی و نظارت مؤثر بر شبکه توزیع، از جمله محورهایی است که می‌تواند در مدیریت نوسانات بازار گوشت قرمز مورد توجه قرار گیرد.