به گزارش پایگاه خبری صنایع غذایی فودنا، تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی و تجارت جهان، همواره در کانون توجه اقتصاد بینالملل قرار داشته است. این آبراه راهبردی که میان ایران و عمان قرار دارد، سالهاست مسیر اصلی انتقال نفت، گاز، کالاهای اساسی و حتی زیرساختهای ارتباطی جهان محسوب میشود.
در این تحلیل تأکید شده است که ایران با تحمل هزینههای گسترده امنیتی، نظامی و زیرساختی، ثبات و امنیت این شریان حیاتی اقتصاد جهانی را تضمین کرده است؛ در حالی که خود طی دهههای اخیر با شدیدترین تحریمهای اقتصادی مواجه بوده است.
تنگه هرمز؛ گلوگاه واقعی تجارت جهانی
بررسیهای جغرافیایی نشان میدهد عرض تنگه هرمز در باریکترین نقطه حدود ۳۹ کیلومتر است، اما به دلیل محدودیتهای عمق آب و مسیرهای ایمن کشتیرانی، عملاً کشتیها تنها از یک مسیر دریایی بسیار محدود عبور میکنند.
طبق طرح تفکیک تردد سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO)، مسیرهای اصلی عبور کشتیها شامل:
یک باند ورودی به عرض حدود ۳.۲ کیلومتر
یک باند خروجی مشابه
و یک منطقه حائل میان آنها
است؛ بنابراین عرض عملیاتی این مسیر حیاتی در برخی نقاط به کمتر از ۹ کیلومتر میرسد. این موضوع مسئولیت نظارت، پایش راداری، امداد و نجات و جلوگیری از حوادث زیستمحیطی را به طور مستقیم بر عهده کشورهای ساحلی بهویژه ایران قرار میدهد.
نقش حیاتی هرمز در انرژی جهان
بر اساس آمارهای بینالمللی، روزانه بیش از ۲۰.۵ میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز عبور میکند؛ رقمی که معادل حدود یکپنجم مصرف جهانی نفت است.
همچنین حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) نیز از این مسیر انجام میشود. در نتیجه کوچکترین اختلال در این آبراه میتواند بازارهای انرژی جهان را با شوک جدی مواجه کند.
اثرگذاری بر امنیت غذایی و زنجیره تأمین جهانی
اهمیت تنگه هرمز تنها به حوزه انرژی محدود نیست. این مسیر یکی از اصلیترین مسیرهای واردات غلات، نهادههای دامی و کالاهای اساسی برای کشورهای حوزه خلیج فارس و بخشهایی از آسیا و آفریقا محسوب میشود.
کارشناسان معتقدند هرگونه اختلال در این مسیر میتواند باعث افزایش شدید قیمت مواد غذایی و ایجاد بحران در زنجیره تأمین جهانی شود.
اهمیت کمتر دیدهشده: مسیر حیاتی دادههای اینترنتی
یکی از ابعاد کمتر مطرحشده اهمیت تنگه هرمز، نقش آن در انتقال دادههای دیجیتال جهان است. در بستر دریای عمان و اطراف این تنگه، شبکهای از کابلهای فیبر نوری بینالمللی قرار دارد که آسیا را به اروپا و آمریکا متصل میکند.
این کابلها ستون فقرات انتقال دادههای اینترنتی، تراکنشهای مالی و خدمات ابری هستند و هرگونه آسیب به آنها میتواند ارتباطات دیجیتال میان قارهها را مختل کند.
تجربه جهانی؛ درآمد کشورها از آبراههای استراتژیک
در این تحلیل به نمونههای جهانی تبدیل جغرافیا به منبع درآمد اشاره شده است. برای مثال:
کانال سوئز مصر سالانه بیش از ۹ میلیارد دلار درآمد دارد.
کانال پاناما برای عبور برخی کشتیهای بزرگ تا ۵۰۰ هزار دلار عوارض دریافت میکند.
تنگه بسفر ترکیه نیز با دریافت عوارض عبور و خدمات دریایی، درآمد قابل توجهی ایجاد کرده است.
در حالی که ایران طی دهههای گذشته بسیاری از خدمات امنیتی و امدادی مرتبط با تنگه هرمز را بدون دریافت هزینه مستقیم ارائه داده است.
پیشنهاد «مدیریت هوشمند تنگه هرمز»
این تحلیل برای تبدیل ظرفیت ژئوپلیتیک ایران به یک مزیت اقتصادی، چند راهکار اصلی پیشنهاد میدهد:
تشکیل کمیته مشترک مدیریت تنگه هرمز با عمان
ایجاد ساختار مشترک مدیریتی میان ایران و عمان برای کنترل ترافیک دریایی، مدیریت زیستمحیطی و خدمات امداد و نجات.
تعرفه خدمات دریایی به جای عوارض عبور
طبق حقوق بینالملل دریافت هزینه برای خدماتی مانند:
راهبری کشتیها (Pilotage)
پایش راداری
حفاظت زیستمحیطی
خدمات امنیتی و امداد دریایی
کاملاً قابل توجیه است.
توسعه هاب خدمات دریایی در سواحل مکران
ایجاد مراکز سوخترسانی، تعمیرات دریایی، خدمات لجستیک و تأمین تجهیزات برای کشتیهای عبوری میتواند بخش مهمی از ارزش افزوده تجارت جهانی را به اقتصاد ساحلی ایران منتقل کند.
مدیریت امنیت زیرساختهای دیجیتال
ایران میتواند نقش فعالتری در حفاظت و مدیریت کابلهای فیبر نوری بینالمللی در بستر دریا ایفا کرده و از این حوزه نیز سهم اقتصادی کسب کند.
مقایسه دو سناریو؛ انسداد یا مدیریت اقتصادی
در این تحلیل دو سناریو برای آینده تنگه هرمز مطرح شده است.
در سناریوی انسداد چندماهه تنگه،
قیمت نفت ممکن است از مرز ۳۰۰ دلار عبور کند،
زنجیره تأمین غذا دچار بحران شود،
و بازارهای مالی و دیجیتال جهان با اختلال گسترده مواجه شوند.
اما در سناریوی مدیریت هوشمند ایران،
جریان انرژی با ثبات ادامه مییابد،
ریسک بیمه و حملونقل کاهش پیدا میکند،
و ایران نیز سهم اقتصادی خود را از این آبراه استراتژیک دریافت میکند.