تنش میان ایران و آمریکا در روزهای اخیر وارد مرحلهای تازه شده است. از یکسو فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء نسبت به ادامه محاصره دریایی توسط آمریکا هشدار داده و آن را اقدامی هممعنا با «مقدمه نقض آتشبس» دانسته است؛ از سوی دیگر، برنامهریزیها برای برگزاری دور دوم مذاکرات میان دو کشور نشان میدهد که مسیر دیپلماسی همچنان باز است.
تهدید نظامی در میانه امید به مذاکره
اقدام آمریکا در آغاز محاصره دریایی و تهدیدهای متقابل تهران، فضای آتشبس را بهشدت متزلزل کرده است. فرمانده قرارگاه خاتمالانبیاء اعلام کرده که در صورت ادامه این محاصره، ایران اجازه نخواهد داد هیچگونه صادرات و وارداتی در منطقه خلیج فارس، دریای عمان و دریای سرخ ادامه یابد.
این تهدیدها همزمان با اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مطرح شده است؛ او گفته «در دو روز آینده اتفاقات شگفتانگیزی رخ خواهد داد» و به خبرنگار نیویورکپست توصیه کرده «در پاکستان بماند». این سخنان رمزآلود، تحلیلها درباره آینده آتشبس و مذاکرات را پیچیدهتر کرده است.
امید آمریکا به توافقی بزرگ
در همین فضای پرتنش، جیدی ونس معاون رئیسجمهور آمریکا گفته است اگر «توافقی بزرگ» با ایران حاصل شود، اقتصاد ایران شکوفا خواهد شد.
به گفته منابع مطلع، پس از ناکامی مذاکرات اسلامآباد، پیامهای غیرمستقیم میان دو طرف همچنان ادامه داشته و مسیر گفتوگو بهطور کامل مسدود نشده است.
گره اصلی؛ برنامه هستهای
با وجود تمایل طرفین به ادامه گفتوگو، پرونده هستهای ایران همچنان گره اصلی مذاکرات باقی مانده است.
خواستههای آمریکا:
• تعلیق ۱۵ ساله غنیسازی
• خروج ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد از ایران
پیشنهاد ایران:
• تعلیق ۵ ساله
• رقیقسازی اورانیوم در داخل کشور
تا کنون طرف آمریکایی با پیشنهاد ایران موافقت نکرده و مذاکرات در این نقطه به بنبست رسیده است. مقامات ایران تأکید کردهاند که فشار برای «تحمیل اراده خارجی» نتیجهای نخواهد داشت.
آیا مذاکرات پوششی برای عملیات نظامی است؟
در کنار اخبار مربوط به مذاکره، گزارشهایی درباره جابهجایی گسترده تجهیزات نظامی آمریکا به منطقه سنتکام منتشر شده است. طبق این گزارشها، قرار است ۱۰ هزار نیروی زمینی دیگر به همراه یک ناو هواپیمابر و چندین ناو جنگی به خاورمیانه اعزام شوند.
این تحرکات، احتمال عملیات فریب و بازسازی توان نظامی برای آغاز دور جدیدی از جنگ را تقویت کرده است. در مقابل، گزارشهایی نیز از آمادگی نیروهای مسلح ایران برای حفظ توان دفاعی پس از جنگ ۴۰ روزه منتشر شده است.
آتشبسی ناپایدار یا توافقی پایدار؟
در صورتی که توافقی میان دو طرف حاصل نشود، آتشبس فعلی بیش از پیش در معرض فروپاشی قرار میگیرد؛ به ویژه آنکه ترامپ اعلام کرده تمایلی به تمدید آتشبس دو هفتهای ندارد.
هرچند میانجیگران منطقهای برای تمدید آتشبس تا ۴۵ روز تلاش کردهاند، اما وضعیت همچنان مبهم است. حتی در صورت دستیابی به توافق، نقش و مواضع اسرائیل – که هدف خود را «سرنگونی حکومت ایران» اعلام کرده – میتواند ثبات هرگونه توافق احتمالی را تهدید کند.