غذا فقط وسیله تأمین انرژی نیست؛ کیفیت آن می‌تواند در پیشگیری از بیماری‌های مزمن، کاهش خطر برخی سرطان‌ها و حفظ سلامت عمومی نقش تعیین‌کننده داشته باشد. در این میان، محصولات ارگانیک به دلیل شیوه تولید و محدودیت استفاده از نهاده‌های شیمیایی مصنوعی، یکی از گزینه‌های توسعه غذای سالم محسوب می‌شوند.
ایران با برخورداری از ۱۱ اقلیم و تنوع آب‌وهوایی، ظرفیت قابل‌توجهی برای تولید محصولات ارگانیک دارد، اما این ظرفیت هنوز به جایگاه اقتصادی و تولیدی متناسب با توان کشور تبدیل نشده است.
سیدرضا نورانی، رئیس انجمن ارگانیک ایران، با اشاره به وضعیت جهانی این صنعت می‌گوید: در دنیا حدود ۱۰۰ میلیون هکتار زمین به کشت محصولات ارگانیک اختصاص دارد و نزدیک به پنج میلیون کشاورز در این حوزه فعالیت می‌کنند. حجم مبادلات تجاری این محصولات نیز به 170 میلیارددلار رسیده و پیش‌بینی می‌شود که تا پایان سال 2026 این تجارت به 200 میلیارددلار افزایش یابد. در حالی که ایران با وجود ظرفیت‌های طبیعی و کشاورزی، فاصله زیادی با معیارهای جهانی دارد.
به گفته نورانی، یکی از موانع اصلی توسعه این بخش، نبود حمایت مؤثر دولت از تولیدکنندگان است. این در حالی است که مجلس دو سال پیش مصوبه اختصاص یک درصد اراضی کشاورزی کشور به تولید محصولات ارگانیک را تصویب کرد، اما این برنامه هنوز به مرحله اجرا نرسیده است.
رئیس انجمن ارگانیک ایران معتقد است توسعه این بخش به حمایت عملی از کشاورزان، فراهم کردن زیرساخت‌های تولید، تسهیل دریافت مجوزها، تقویت نظارت و ایجاد بازار مصرف نیاز دارد.
غذاهای فرآوری‌شده و افزایش التهاب بدن
دکتر خلیلی، متخصص ایمنولوژی، نیز با اشاره به تأثیر الگوی تغذیه بر سلامت بدن، غذاهای فرآوری‌شده را از عوامل مؤثر در افزایش التهاب و دریافت کالری بیش از نیاز بدن می‌داند.
به گفته او، مصرف این غذاها می‌تواند باعث شود افراد حجم بیشتری غذا مصرف کنند؛ زیرا ترکیب و شیوه فرآوری آنها ممکن است تنظیم طبیعی اشتها و احساس سیری را مختل کند. در نتیجه، کالری بیشتری وارد بدن می‌شود و زمینه اضافه‌وزن و مشکلات متابولیک فراهم می‌شود.
خلیلی همچنین تجربه‌ای شخصی از تأثیر تغییر الگوی تغذیه در خانواده خود روایت می‌کند. به گفته او، پزشکان برای مادر بیمارش حدود دو ماه فرصت پیش‌بینی کرده بودند، اما مادرش با تغییر رژیم غذایی، استفاده از غذاهای سالم و گیاهان دارویی حدود هفت سال دیگر زندگی کرد.
غذای ارگانیک؛ کالایی گران برای مصرف‌کننده
در شرایطی که متولیان تولید محصولات ارگانیک از حمایت ناکافی دولت گلایه دارند، مصرف‌کنندگان نیز قیمت بالای این محصولات را مانعی برای خرید مستمر می‌دانند. هزینه‌های تولید، نظارت و دریافت گواهی‌های معتبر از جمله عواملی است که بر قیمت نهایی اثر می‌گذارد.
برخی فعالان این حوزه معتقدند فرهنگ‌سازی می‌تواند مردم را به پرداخت هزینه بیشتر برای غذای سالم ترغیب کند، اما توسعه مصرف بدون کاهش هزینه تولید و افزایش قدرت خرید خانوارها امکان‌پذیر نیست.
حمایت مالی و فنی از کشاورزان، اختصاص تسهیلات، اجرای مصوبه یک‌درصدی مجلس، ایجاد زنجیره توزیع مستقیم، نظارت بر اصالت محصولات و ارائه مشوق به تولیدکنندگان از جمله راهکارهای توسعه این بازار است.
جشنواره ارگانیک
در همین راستا، کمپین «۳۶۰+۵» با هدف ترویج مصرف محصولات ارگانیک و فرهنگ‌سازی درباره غذای سالم راه‌اندازی شده است. همچنین پانزدهمین جشنواره ارگانیک ایران از ۱۸ آبان در بوستان گفت‌وگو برگزار می‌شود.
این جشنواره با حضور تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان محصولات ارگانیک، فرصتی برای معرفی توان تولید داخلی، آشنایی مردم با استانداردهای محصولات سالم و ارتباط مستقیم تولیدکننده و مصرف‌کننده فراهم می‌کند.
برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی، توسعه بازارهای عرضه مستقیم، معرفی محصولات دارای گواهی معتبر و آموزش عمومی درباره تفاوت محصولات ارگانیک و معمولی می‌تواند به افزایش اعتماد مردم و گسترش تقاضا کمک کند.
واقعیت این است که ایران با ۱۱ اقلیم و ظرفیت متنوع کشاورزی، امکان تبدیل شدن به یکی از تولیدکنندگان مهم محصولات ارگانیک را دارد؛ اما تحقق این هدف به سیاست‌گذاری، حمایت دولت و اجرای مصوبات قانونی وابسته است. غذای سالم نباید به کالایی لوکس تبدیل شود؛ بلکه باید امکان دسترسی همه خانوارها به محصولات باکیفیت و سالم فراهم شود.