تحولات اخیر در عرصه ژئوپلیتیک انرژی و خلیج فارس وارد فاز جدیدی شده است. با اراده ایران برای عبور دادن کاروانی از نفتکشها از خط محاصره ایالات متحده و هدایت آنها به سمت چین، معادلهای تازه شکل گرفته که میتواند موازنه قدرت را به چالش بکشد.
سازوکار عملیاتی ایران در شکستن محاصره دریایی
بر اساس تحلیلهای راهبردی، سناریوی اجرایی ایران در این اقدام بر چند محور کلیدی استوار است:
- انتقال نقطه منازعه: ایران نفتکشها را به آنسوی خط محاصره گسیل میکند و محل مناقشه را به تصمیمی صریح و پرخطر درباره متوقفکردن یا نکردن این کشتیها تبدیل میسازد.
- پیوند تلافی با توقف کشتیها: تهران توقف احتمالی نفتکشها را به اقدام متقابل و قاطع پیوند زده و از این طریق، هزینههای سیاسی و نظامی اجرای محاصره را برای طرف مقابل به شدت افزایش میدهد.
- آزمون خویشتنداری واشنگتن: هدف کلیدی ایران وادار کردن ایالات متحده به خویشتنداری است؛ چرا که واشنگتن به خوبی میداند هرگونه اقدام برای متوقف کردن شناورها، ریسک تشدید خطرناک تنشها را به دنبال خواهد داشت.
تغییر پارادایم؛ از خطاهای گذشته تا دکترین جدید «لبه پرتگاه»
کارشناسان معتقدند خطای راهبردی ایران در ابتدای اعمال «محاصره اقتصادی» این بود که با این اقدام خصمانه به عنوان ابزاری جنگی با هدف تضعیف کشور برخورد نکرد؛ همچنین صحهگذاری بر معادله نامتوازن «بازگشایی تنگه هرمز در برابر رفع محاصره» بر پایه محاسبات نادرستی بنا شده بود.
اکنون اما تغییر رویکرد تهران کاملاً آشکار است. به گفته سردار محبی، سخنگوی سپاه، ایران اعلام کرده است تنها زمانی تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد که هفت شرط مشخص محقق و پس از آن راستیآزمایی شود. بر این اساس، تهران راهبرد «کشاندن بحران به لبه پرتگاه» را با دو هدف عمده کلید زده است: «وادارسازی آمریکا به تغییر رفتار و کاهش شدت محاصره» و «تقویت بازدارندگی برای منصرفکردن نیروهای آمریکایی از حمله به نفتکشها».
افزایش ضریب موفقیت با بازدارندگی فعال
ایران با اقداماتی نظیر تهدید به فرامنطقهای شدن جنگ، تست موشکهای پیشرفته دوربرد، حملات هدفمند به پایگاههای آمریکایی در منطقه و ارتقای سطح درگیری در جنگ سایبری، ضریب موفقیت خود را در شکستن این محاصره افزایش داده است. پذیرش ریسکهای این راهبرد نشان میدهد که تهران تداوم محاصره را به مراتب خطرناکتر و پرهزینهتر از تلاش برای شکستن آن ارزیابی کرده است.
این حرکت کاروان نفتکشها، چه برآمده از تحلیل کاهش تمایل آمریکا به جنگی تازه باشد و چه ناشی از هماهنگی ضمنی میان پکن و واشنگتن پس از نشست سهجانبه شنژن، گامی مهم و اجتنابناپذیر در دفاع از منافع اقتصادی کشور به شمار میرود.
پریسا نصرآبادی - موسسه مطالعاتی تحریریه