استفاده از گیاهان دارویی از زمانهای بسیار دور مورد استقبال اکثریت قریب به اتفاق مردم بوده است و با گذر زمان و افزایش آگاهی و حساسیت های عموم نسبت به حفظ، ارتقا و در مواقع بیماری بازیابی سلامتی و بهبود کیفیت زندگی، گیاهان دارویی کم کم جای بیشتری برای خود در زندگی افراد باز کرده اند.
امروزه نیز بسیاری از افراد گیاهان دارویی را دارای ترکیبات طبیعی و مفید برای سلامتی می دانند و در اغلب مواقع بیماری و یا برای تقویت قوای جسمانی خود از آنها استفاده می کنند.
بر همین اساس با پرکاربرد شدن گیاهان دارویی و استفاده از ترکیبات مختلف آن حتی به منظور جلوگیری از بیماری ها، کشت این گیاهان در مزارع استانهای مختلف مورد توجه قرار گرفته، در زمان حاضر ۶۸ تیره از این گیاهان با ۲۲۰ گونه در استان زنجان نیز شناسایی شده که نشان دهنده تنوع بالا و ظرفیت و استعداد موجود و اقلیم مناسب منطقه برای کشت و فراوری این گیاهان است.
امسال ۶۰۰ هکتار از اراضی استان زنجان به کشت گیاهان دارویی اختصاص یافته است
معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی استان زنجان گفت: کشت گیاهان دارویی در این استان فعالیتی نوپا محسوب می شود هرچند قبلا این گیاهان در مراتع مختلف خودرو بود اما به صورت زراعی نوپاست که بر روی آن کار می شود.
پیمان حائری افزود: برای تنوعبخشی به الگوی کشت سال قبل حدود یک هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی زراعی استان به کشت انواع گیاهان دارویی شامل بالنگو، زیره سبز و سیاه و گل محمدی اختصاص یافته بود امسال نیز کشت آنها شروع شده است و از ابتدای سال زراعی جاری تاکنون ۶۰۰ هکتار از این گیاهان کشت شده و این سطح همچنان در حال افزایش است.
وی با بیان اینکه توسعه کشت گیاهان دارویی از طریق سازمان جهاد کشاورزی پیگیری می شود، تاکید کرد: این گیاهان خاصیت بسیار زیادی دارند به طور مثال گیاه بالنگو بسیار مقوی، دارای ۴۰ درصد روغن امگا سه، امگا ۶ و امگا ۹ است و برای کسانیکه قرص های امگا مصرف می کنند جایگزین ارزشمند و فوق العاده ای محسوب می شود.
حائری با اشاره به اینکه محصول گیاه دارویی بالنگو در برخی نانوایی ها به صورت خشخاش روی نانها افزوده می شود، تصریح کرد: این گیاه در استان زنجان به خوبی در حال کشت بوده و بزرگترین پایگاه آن ایجرود است که کشاورزان این شهرستان استقبال بالایی از کشت آن می کنند در همه شهرستان های استان به تناسب اراضی موجود، کشت می شود.
هم اکنون چهار شرکت پشتیبان، کشاورزان فعال در تولید گیاهان دارویی را در زنجان حمایت می کنند.وی با بیان اینکه میزان برداشت این گیاهان به طور دقیق مشخص نیست، اظهار داشت: در زمان حاضر چهار شرکت پشتیبان در استان فعال است که کشاورزان را در این حوزه از تهیه بذر، کاشت و حتی پس از برداشت در خرید آن حمایت می کنند.
حائری ادامه داد: بذر از سوی شرکتهای پشتیبان به کشاورزان واگذار می شود تا این گیاهان دارویی به صورت هدفمند کشت شود.
وی خاطرنشان کرد: در تولید گیاهان دارویی کشور آلمان معمولا حرف اول را در جهان می زند و در کشور ما هم برخی از کارخانه های عصاره گیری را داریم که عصاره این گیاهان را تهیه و آن را صادر می کنند.
وی افزود: در تولید برخی از این گیاهان مانند گل محمدی هم کشور و هم زنجان پیشرو و بهترین تولید کننده است به طوریکه این گیاه در زنجان به لحاظ کیفیت حتی از تولیدات شهرهای کاشان و یزد نیز بالاتر است، حتی زغفران تولیدی در زنجان نیز به لحاظ کیفیت از آنچه که در خراسان تولید می شود بهتر است چراکه شرایط آب و هوایی استان که شبها معمولا سرد است موجب می شود کیفیت این گیاه دارویی خیلی بالاتر باشد.
حائری گفت: گیاه دارویی کتان سرخ نیز در شهرستان ابهر به وفور و هر یک از این محصولات به فراخور محل و شرایط آبی و هوایی در مناطق مختلف استان کشت می شود.
وی یادآور شد: تره های کوهی نیز اکثرا گیاهان مرتعی هستند و بیشتر آنها در عرصه های اراضی ملی تولید می شود که شامل کاکوتی، مرزه کوهی، چای کوهی، کنگر وحشی و انواع و اقسام دیگر تره است که سطح مشخصی برای آنها نمی توان بیان کرد.
حائری بابیان اینکه تره های کوهی در بیشتر اراضی مرتعی در کوههای شمالی استان زنجان به وفور و در کوههای جنوبی هم کم و بیش رشد می کند که هر کدام خاصیت خود را دارد و چون در همه اراضی ملی پخش شده و به صورت خودرو و وحشی تولید می شود، نمی توان آمار واقعی و دقیقی از میزان آن گفت.
وی ادامه داد: کنگر وحشی نیز معمولا در مزارع آیش گندم در برخی از شهرستان های استان در سطح بالایی تولید می شود، حتی قارچ کوهی ترافل که به عنوان دنبلان معروف است در شرایط خاص آب و هوایی در زنجان رشد می کند که ارزش غذایی و ارزش اقتصادی بسیار بالایی برای صادرات دارد، محل رشد ریواس نیز در اراضی طارم و قسمت های جنوبی استان است.
معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهادکشاورزی استان زنجان گفت: امسال طرح مگاپروژه پایداری تولید را در استان اجرا می کنیم که در آن طرح کشت گیاهان دارویی مبنتی بر دیم در پنج هزار هکتار هدفگذاری شده است.
وی افزود: امسال به دلیل کمبود آب، توسعه کشت محصولات در اراضی آبی استان نخواهیم داشت بر همین اساس سعی می شود این میزان کشت دیم محقق شود.
حائری تصریح کرد: با کشت این محصولات هم مصرف استان تامین می شود و هم میزانی از آن صادر می شود به طوریکه پشتیبانهای فعال در استان گیاهان تولیدی را خرید می کنند برای مثال پشتیبانهای گل محمدی این محصول را خرید، جمع آوری و عصاره گیری می کنند و روغن آن در بیرون از کشور با ارزش اقتصادی بالایی به فروش می رسانند چراکه از مقدار بسیار کم این روغن می توان چند هزار لیتر گلاب گیری کرد.
وی با بیان اینکه گیاهان دارویی منافع بالا و آینده بسیار خوبی در استان دارد و بهعنوان یکی از محورهای مهم بخش کشاورزی استان طی سالهای اخیر با جدیت دنبال می شود، اظهار داشت: کارشناسان جهاد کشاورزی استان هم در ترویج روش های اصولی کشت و هم در مدیریت باغبانی برای توسعه کشت گیاهان دارویی برنامههای آموزشی گستردهای برای کشاورزان استان اجرا می کنند.
حائری، با اشاره به اینکه امسال با ارایه بذر یارانه ای گیاهان دارویی از کشاورزان فعال در این بخش حمایت هایی انجام شد، افزود: هر چیز نوپایی مشکلات و موانعی دارد که در طول مسیر باید برطرف شود کشت گیاهان دارویی در استان نیز برخی مسایل و مشکلاتی دارد که به تدریج رفع می شود تا به حد مطلوب برسد.
زنجان در تولید گل محمدی رتبه ۱۴ و زعفران رتبه ۱۷ کشور را دارد
مدیر هماهنگی ترویج سازمان جهادکشاورزی استان نیز کشت گیاهان دارویی را بهترین راهکار برای جایگزینی محصولات کم آب بر به جای محصولات با کشت آبی بیان کرد و گفت: نیاز آبی این گیاهان بسیار کم بوده و مقاوم در برابر کم آبی هستند و در خشکسالی ها نیز تابآوری بالایی دارند و در شرایط سخت کمبود آب، محصولات با کیفیتی از این گیاهان به عمل می آید.
بهروز فرخی تاکید کرد: برخی از انواع این گیاهان به دلیل ساختارشان معمولا در همه مناطق استان با هر شرایط اقلیمی و مزارع قابل کشت است و به دلیل داشتن ریشه های بلند، مقاوم در برابر کم آبی هستند بر همین اساس تولید آن به صرفه و کم ریسک بوده و ارزش اقتصادی بسیار بالایی دارد.
وی با بیان اینکه فعالیت در این زمینه موجب اشتغالزایی و توسعه صنایع تبدیلی نیز می شود، اظهار داشت: کشت گیاهان دارویی در تناوب با غلات دیم می تواند به حفظ و کاهش فرسایش خاک نیز کمک کند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهادکشاورزی استان زنجان بااشاره به گسترش سطح زیرکشت گیاهان دارویی و استقبال کشاورزان از آن گفت: سال گذشته بیش از ۷۰۰ کشاورز استان در کشت گیاهان دارویی فعال بودند.
منوچهر کریمی بیشترین سطح زیرکشت و بازار مطلوب گیاهان دارویی در استان زنجان را مربوط به گل محمدی و زعفران بیان کرد و افزود: زنجان در میزان سطح زیر کشت گل محمدی رتبه ۱۴ و در زعفران رتبه ۱۷ کشور را دارد.
۶ واحد فراوری گیاهان دارویی در زنجان فعال است
وی بر لزوم توسعه صنایع تبدیلی و فراوری گیاهان دارویی تاکید کرد و یادآور شد: در زمان حاضر ۶ واحد فرآوری گیاهان دارویی در خصوص تولید انواع عرقیات گیاهی و بسته بندی این محصولات در زنجان فعالیت دارند و گل محمدی نیز در واحدهای سنتی و نیمه صنعتی گلابگیری می شود.
کریمی تاکید کرد: این استان به دلیل تنوع بالا، اقلیم مناسب و هوای مطلوب در کشت گیاهان دارویی برای توسعه زنجیره ارزش گیاهان دارویی ظرفیت بالقوه بالایی دارد و می تواند به قطب تولید گیاهان دارویی در کشور تبدیل شود.
وی یادآور شد: تاکنون ۲۲۰ گونه گیاه دارویی از میان یک هزار و ۱۰۸ گونه در مراتع این استان شناسایی شده است که بیشترین این گیاهان مربوط به تیره های نعناع، رزاسه و کاسنی است و ۳۰ گونه از این گیاهان در مزارع کشاورزی استان کشت می شود که کشت این گیاهان علاوه بر صرفه جویی در مصرف آب و سرمایه گذاری مطمئن به جهت مقاومت بالای آنها به کم آبی، می تواند به عنوان مزیت اقتصادی و منبع درآمد پایدار نیز مورد نظر کشاورزان باشد.
کریمی با بیان اینکه اشتغالزایی بالا، ارزآوری از محل صادرات، ایجاد ارزش افزوده با راه اندازی واحدهای فراوری و بسته بندی محصولات از دیگر مزایای گسترش کشت گیاهان دارویی است، گفت: بیشترین سطح زیر کشت گیاهان دارویی مربوط به شهرستان خدابنده و بیشترین تنوع گیاهان دارویی نیز مربوط به شهرستان ابهر است.