داوود رنگی، رییس هیات مدیره فدراسیون طیور ایران با تشریح وضعیت صنعت طیور کشور، اظهار کرد: در شرایط فعلی، قیمت تمامشده تولید گوشت مرغ از قیمت فروش آن در بازار بیشتر است و همین مسئله زیان قابلتوجهی را به تولیدکنندگان تحمیل کرده است. به گفته وی، یکی از دلایل اصلی شکلگیری این وضعیت، سیاستهای پیشین وزارت جهاد کشاورزی در زمینه جوجهریزی و تعیین سقف تولید بوده است.
وی افزود: در دورهای نهچندان دور، سیاست وزارت جهاد کشاورزی بر جوجهریزی در سقف حدود ۱۴۰ تا ۱۵۰ میلیون قطعه استوار بود. اجرای این سیاست موجب شد حجم قابلتوجهی گوشت مرغ تولید و روانه بازار شود. افزایش عرضه در شرایطی که تقاضا متناسب با آن رشد نکرده بود، به کاهش قیمتها انجامید و تولیدکنندگان را با مشکل فروش محصول و جبران هزینههای تولید مواجه کرد.
رنگی ادامه داد: طی یک ماه گذشته، به دنبال کاهش نسبی تولید، قیمت فروش مرغ تا حدودی ترمیم شده است؛ با این حال، هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به شرایط مطلوب وجود دارد و افزایش قیمتهای اخیر نتوانسته است زیان انباشته مرغداران را جبران کند. تولیدکنندگان همچنان امیدوارند با تعدیل میزان عرضه، قیمتها به سطحی برسد که دستکم امکان کسب سود حداقلی از فعالیت اقتصادی خود را داشته باشند.
وی با اشاره به تغییر سیاست وزارت جهاد کشاورزی در زمینه میزان جوجهریزی تصریح کرد: سقف جوجهریزی جدید به حدود ۱۱۰ میلیون قطعه کاهش یافته است. انتظار میرود این تصمیم به ایجاد تعادل بیشتر میان عرضه و تقاضا کمک کند و زمینه بهبود شرایط اقتصادی واحدهای تولیدی را فراهم آورد.
افزایش نرخ ارز و تداوم فشار بر تولیدکنندگان
این فعال صنعت طیور با تأکید بر نقش تعیینکننده نرخ ارز در هزینههای تولید گفت: بخش مهمی از مشکلات فعلی مرغداران به افزایش مستمر نرخ ارز و تأثیر مستقیم آن بر قیمت نهادههای دامی بازمیگردد. در واقع، مرغی که امروز در بازار عرضه میشود، با نهادههایی تولید شده که چند ماه پیش و با نرخ ارز پایینتری وارد کشور شدهاند؛ اما تولیدکننده برای تأمین نهاده دوره بعد باید هزینه بیشتری بپردازد.
وی با اشاره به نرخهای ارزی مطرحشده در حال حاضر اظهار کرد: نهادههایی که دو تا سه ماه قبل با دلار حدود ۱۵۰ هزار تومانی وارد کشور شدهاند، اکنون جای خود را به نهادههایی میدهند که با نرخ ارز بالاتری تأمین میشوند. امروز که ۲۳ ابان ماه است نرخ اعلامی دلار از سوی بانک مرکزی به حدود ۱۹۲ هزار تومان رسیده بود. طبیعی است که ذرت و سایر نهادههای وارداتی با چنین نرخی، هزینه بیشتری برای تولیدکننده ایجاد کنند.
رنگی با بیان اینکه افزایش نرخ ارز، زنجیرهای از افزایش هزینهها را در صنعت طیور به دنبال دارد، افزود: این روند هم تولیدکننده و هم مصرفکننده را تحت فشار قرار میدهد. مرغدار ناچار است نهاده مورد نیاز خود را با قیمتهای بالاتر خریداری کند، در حالی که امکان افزایش متناسب قیمت فروش محصول برای او فراهم نیست. در سوی دیگر، مصرفکننده نیز با افزایش قیمت مواد غذایی و کاهش قدرت خرید مواجه میشود.
وی خاطرنشان کرد: در این چرخه، فروش ارز با نرخهای بالاتر برای بانک مرکزی درآمد بیشتری ایجاد میکند، اما مسئله اصلی این است که تولیدکننده چگونه باید سرمایه در گردش مورد نیاز خود را تأمین کند. مرغدار برای خرید دان، تأمین خوراک و آمادهسازی دوره بعدی پرورش به نقدینگی نیاز دارد؛ در شرایطی که قیمت نهادهها پیوسته افزایش مییابد، تأمین این منابع مالی به یکی از دشوارترین مسائل واحدهای تولیدی تبدیل میشود.
افزایش نرخ ارز بدون توجه به توان مالی تولیدکنندگان، فشار مضاعفی بر صنعت طیور وارد میکند و پیامدهای آن تنها به مرغداریها محدود نمیشود؛ بلکه در نهایت به بازار مصرف و معیشت خانوارها نیز منتقل خواهد شد
به گفته رنگی، افزایش نرخ ارز بدون توجه به توان مالی تولیدکنندگان، فشار مضاعفی بر صنعت طیور وارد میکند و پیامدهای آن تنها به مرغداریها محدود نمیشود؛ بلکه در نهایت به بازار مصرف و معیشت خانوارها نیز منتقل خواهد شد.
واحدهای مستقل در برابر زنجیرههای یکپارچه
رنگی در پاسخ به پرسشی درباره میزان هزینه تولید هر کیلوگرم مرغ زنده و تأثیر نوسانات قیمت نهادهها بر بهای تمامشده محصول، اظهار کرد: نمیتوان برای تمام واحدهای مرغداری یک رقم یکسان بهعنوان هزینه تولید در نظر گرفت؛ زیرا میزان هزینهها به نحوه مدیریت مرغداری، راندمان تولید، بهرهوری و شیوه تأمین نهادهها بستگی دارد.
وی توضیح داد: میزان تبدیل نهاده به گوشت مرغ در واحدهای مختلف یکسان نیست. متوسط عملکرد تولید در کشور نیز در سطح مطلوبی قرار ندارد؛ هرچند برخی زنجیرههای یکپارچه تولید به دلیل مدیریت منسجمتر و برخورداری از امکانات بیشتر، عملکرد بهتری دارند و میتوانند در شرایط دشوار بازار، هزینههای خود را بهتر کنترل کنند.
این فعال صنعت طیور با اشاره به تفاوت ساختار اقتصادی واحدهای مستقل و زنجیرهای افزود: زنجیرههای یکپارچه به دلیل برخورداری از ارتباط منظم میان بخشهای مختلف تولید و توزیع، امکان بیشتری برای مدیریت هزینهها و گردش کالا دارند. این واحدها میتوانند بخشی از هزینههای سربار را کاهش دهند و با بهرهگیری از ظرفیتهای مجموعه، شرایط اقتصادی مناسبتری برای ادامه فعالیت فراهم کنند.
وی ادامه داد: در مقابل، تعداد زیادی از مرغداریهای کشور بهصورت مستقل فعالیت میکنند و به دلیل مقیاس فعالیت، هزینههای سربار و محدودیتهای تأمین مالی، امکان صرفهجویی مشابه زنجیرههای بزرگ را ندارند. این واحدها با هزینههای پنهان و جانبی متعددی مواجهاند که در شرایط فعلی بازار، امکان جبران آن از محل فروش محصول وجود ندارد.
رنگی تأکید کرد: مرغدار مستقل در کنار هزینههای جاری، همواره با نگرانی درباره قیمت نهاده در ماه آینده روبهرو است. برای مثال، ممکن است تولیدکننده امروز ذرت را با قیمت حدود ۶۰ هزار تومان خریداری کند، اما در ماه بعد با افزایش پنج تا ۱۰ درصدی قیمت مواجه شود. با توجه به روند افزایش ماهانه نرخ ارز، هزینه تأمین نهاده نیز بهطور مستمر تغییر میکند و این مسئله برنامهریزی اقتصادی را برای مرغداران دشوار کرده است.
وی خاطرنشان کرد: افزایش قیمت نهادهها تنها به همان قلم محدود نمیشود و سایر هزینههای وابسته به تولید نیز تحت تأثیر قرار میگیرند. از سوی دیگر، تأمین مواد اولیه مورد نیاز واحدهای مستقل به دلیل محدودیت نقدینگی و دشواری دسترسی به منابع مالی، همواره با چالش همراه است. در چنین شرایطی، ممکن است مرغدار نتواند به اندازه نیاز خود نهاده تهیه کند و همین موضوع استمرار تولید را با مشکل مواجه میکند.
تحول کشاورزی، پیششرط کاهش وابستگی به واردات نهاده
رنگی در ادامه این گفتوگو، در پاسخ به پرسشی درباره تداوم وابستگی صنعت طیور به واردات نهادههای دامی و چشمانداز کاهش این وابستگی اظهار کرد: تا زمانی که کشاورزی کشور متحول نشود و ساختار سنتی تولید محصولات کشاورزی تغییر نکند، نمیتوان انتظار داشت وابستگی به واردات نهادهها به شکل مؤثری کاهش یابد.
وی افزود: شرایط اقلیمی کشور بهتنهایی تعیینکننده میزان وابستگی نیست؛ بلکه بخش مهمی از مسئله به شیوه تولید، سطح دانش فنی، بهرهگیری از فناوریهای نوین، مدیریت منابع و میزان سرمایهگذاری در بخش کشاورزی بازمیگردد. اگر کشاورزی از ساختار سنتی فاصله بگیرد و به سمت روشهای مدرن و دانشمحور حرکت کند، امکان افزایش تولید داخلی و بهبود بهرهوری در بسیاری از محصولات فراهم خواهد شد.
این فعال صنعت طیور با اشاره به ظرفیتهای موجود برای توسعه کشاورزی مدرن تصریح کرد: تحول در این بخش به دانش تخصصی، فناوری، تأمین سرمایه و مدیریت صحیح نیاز دارد. کشاورزی در جهان امروز یک فعالیت مبتنی بر دانش و فناوری است و نمیتوان با روشهای قدیمی و بهرهوری پایین، انتظار دستیابی به عملکرد مطلوب را داشت.
رنگی ادامه داد: اصول اولیه تولید کشاورزی باید بهدرستی رعایت شود؛ اما متأسفانه در بخشهایی از این حوزه با ضعف دانش، کمبود تخصص یا سوءمدیریت مواجه هستیم. نتیجه چنین شرایطی، پایین بودن راندمان تولید و برداشت غلات و در نهایت افزایش نیاز به واردات برای تأمین مواد اولیه صنایع وابسته است.
وی با بیان اینکه توسعه کشاورزی مدرن میتواند بخشی از مشکلات صنعت طیور را برطرف کند، گفت: هر اندازه تولید محصولات کشاورزی و نهادههای مورد نیاز در داخل کشور با بهرهوری بیشتری انجام شود، فشار ناشی از نوسانات ارزی و محدودیتهای وارداتی بر تولیدکنندگان کاهش خواهد یافت. به همین دلیل، اصلاح ساختار کشاورزی باید بهعنوان یکی از پیشنیازهای پایداری صنایع وابسته، از جمله صنعت طیور، مورد توجه قرار گیرد.
قیمتگذاری دستوری؛ چالش اصلی مرغداران
رنگی در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد تنها یک اصلاح در سیاستهای دولت برای بهبود وضعیت صنعت طیور انجام شود، کدام اقدام باید در اولویت قرار گیرد، اظهار کرد: به اعتقاد من، مهمترین اصلاح، کنار گذاشتن قیمتگذاری دستوری است.
وی تأکید کرد: زمانی که هزینههای تولید بهصورت مستمر تحت تأثیر افزایش نرخ ارز و قیمت نهادهها تغییر میکند، تعیین دستوری قیمت فروش بدون در نظر گرفتن واقعیتهای اقتصادی تولید، فشار زیادی بر مرغدار وارد خواهد کرد. تولیدکننده باید بتواند محصول خود را با قیمتی عرضه کند که هزینههای واقعی تولید را پوشش دهد و امکان ادامه فعالیت و کسب سود متعارف را برای او فراهم کند.
به گفته وی، تداوم فاصله میان قیمت تمامشده و قیمت فروش، نهتنها انگیزه سرمایهگذاری و توسعه تولید را کاهش میدهد، بلکه میتواند واحدهای مستقل و کوچکتر را بیش از سایر بخشها در معرض زیان و خروج از چرخه تولید قرار دهد.
رنگی در پایان خاطرنشان کرد: اصلاح سیاست قیمتگذاری و توجه به واقعیتهای اقتصادی تولید، میتواند زمینه فعالیت باثباتتر مرغداران را فراهم کند. در کنار آن، مدیریت عرضه و تقاضا، بهبود بهرهوری و اصلاح ساختار تأمین نهادهها نیز برای عبور صنعت طیور از شرایط فعلی اهمیت دارد.