به گزارش پایگاه خبری صنایع غذایی فودنا، رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اعلام کرد دولت و حاکمیت چین از سال ۲۰۱۰ تصمیم گرفتند مسیر توسعه صنعتی این کشور را تغییر دهند و چین را از یک «کارخانه بزرگ با نیروی کار ارزان» به کشوری با تولیدات پیشرفته و دانشبنیان تبدیل کنند.
در همین راستا، دولت چین در سال ۲۰۱۵ برنامهای دهساله با عنوان «ساخت چین 2025» (Made in China 2025) طراحی و اجرا کرد و برای موفقیت آن از ظرفیت علمی اندیشکدهها، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی بهره گرفت.
این برنامه زمینه برتری چین در حوزههایی مانند خودروهای برقی، فناوری باتری، پنلهای خورشیدی، تجهیزات حملونقل، نیمههادیها، هوش مصنوعی و بسیاری از صنایع پیشرفته دیگر را فراهم کرد.
شکلگیری پروژه Made in China 2025
سیدطهحسین مدنی درباره روند شکلگیری این پروژه توضیح داد: دولت چین در سال ۲۰۱۰ از اندیشکدهها، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی دعوت کرد تا آثار اقتصادی و اجتماعی سیاستهای صنعتی را بررسی کنند و نتایج پژوهشی خود را در اختیار سیاستگذاران قرار دهند.
پس از چند سال بررسی و تدوین سیاستها، در سال ۲۰۱۵ چین بهطور رسمی از برنامه ساخت چین ۲۰۲۵ یا MIC25 رونمایی کرد. هدف اصلی این برنامه تبدیل چین از کشوری با اتکا به نیروی کار ارزان به یک قدرت صنعتی پیشرفته در مرزهای دانش و فناوری بود.
اهداف کلیدی «ساخت چین 2025»
به گفته مدنی، این برنامه تمرکز ویژهای بر توسعه صنایع پیشرفته داشت. از جمله حوزههای هدف میتوان به فناوری اطلاعات، رباتیک، حملونقل ریلی پیشرفته، خودروهای برقی، زیستفناوری، انرژیهای نو و توسعه صنعتی سبز اشاره کرد.
همچنین در این طرح بر نوآوری، ارتقای کیفیت تولید، بازآرایی ساختار صنعتی و تقویت سرمایه انسانی تأکید شده است.
شباهتها و تفاوتها با برنامه آلمان
برخی تحلیلگران معتقدند برنامه «ساخت چین 2025» شباهتهایی با برنامه «Industry 4.0» آلمان دارد که با هدف تحول دیجیتال در صنعت طراحی شده است.
با این حال، گروهی از کارشناسان این برنامه را الگویی بومی و متناسب با ساختار اقتصادی و صنعتی چین میدانند که مسیر توسعه خاص این کشور را دنبال میکند.
حمایتهای گسترده دولت چین از صنایع پیشرفته
برای اجرای این برنامه، دولت چین مجموعهای از سیاستهای حمایتی را اجرا کرد. این سیاستها شامل ارائه یارانههای نوآوری، ایجاد صندوقهای صنعتی، معافیتهای مالیاتی، توسعه استانداردهای تولید هوشمند و حمایت از شرکتهای فناور در مناطق مختلف بود.
این اقدامات باعث رشد سریع صنایع نوظهور و تقویت شرکتهای فناوریمحور چینی شد.
واکنش جهانی و تغییر نام برنامه
با افزایش قدرت صنعتی چین و نگرانی کشورهای غربی، بهویژه در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ در آمریکا، فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه این برنامه افزایش یافت.
در نتیجه، نام مستقیم «ساخت چین 2025» در اسناد رسمی چین کمتر مورد استفاده قرار گرفت، اما اهداف و سیاستهای آن در قالب طرحهایی مانند توسعه زیرساختهای نوین و برنامههای پنجساله بعدی ادامه پیدا کرد.
نقش ۱۹۰۰ اندیشکده در موفقیت برنامه
یکی از ویژگیهای مهم این برنامه استفاده گسترده از ظرفیت اندیشکدهها بود. در چین بیش از ۱۹۰۰ اندیشکده فعال وجود دارد که بسیاری از آنها نقش مستقیمی در فرآیند تصمیمگیریهای کلان کشور دارند.
به عنوان نمونه، آکادمی مهندسی چین (CAE) در سال ۲۰۱۳ گزارشی درباره چالشهای فناوری تولید پیشرفته ارائه داد که پایه اصلی تدوین سند MIC2025 شد.
همچنین آکادمی علوم اجتماعی چین (CASS) و مرکز پژوهشهای توسعه شورای دولتی (DRC) در طراحی سیاستهای آموزشی، صنعتی و اجتماعی این برنامه نقش مهمی ایفا کردند.
مدل همکاری دانشگاه، اندیشکده و دولت
مدنی توضیح داد که برنامه MIC2025 بر اساس مدلی طراحی شده که در آن دانشگاهها دانش تولید میکنند، اندیشکدهها این دانش را برای سیاستگذاری ترجمه میکنند و دولت آن را به قوانین و برنامههای اجرایی تبدیل میکند.
این مدل که با عنوان «Knowledge Brokerage» شناخته میشود نشان میدهد بدون پیوند میان پژوهش علمی و سیاستگذاری اجرایی، دستیابی به تحول صنعتی گسترده امکانپذیر نیست.
دستاوردهای عینی برنامه «ساخت چین 2025»
اجرای این برنامه دستاوردهای قابل توجهی برای اقتصاد چین به همراه داشته است.
در صنعت خودروسازی، چین به یکی از قدرتهای اصلی جهان تبدیل شده است. شرکت BYD در سال ۲۰۲۴ با فروش بیش از ۴.۲۷ میلیون خودرو و رشد ۴۱.۳ درصدی نسبت به سال قبل حتی از تسلا نیز پیشی گرفت.
همچنین برندهای نوظهوری مانند XPeng، NIO و Li Auto توانستهاند وارد بازارهای جهانی شوند و در کشورهای اروپایی از جمله نروژ و آلمان فروش قابل توجهی داشته باشند.
سلطه چین بر بازار باتریهای لیتیومی
در حوزه باتری خودروهای برقی نیز چین جایگاه بسیار قدرتمندی به دست آورده است. شرکت CATL با در اختیار داشتن حدود ۳۶ تا ۳۸ درصد سهم بازار جهانی، بزرگترین تولیدکننده باتری لیتیومی خودروهای برقی در جهان محسوب میشود.
توسعه انرژی خورشیدی و صادرات فناوری ریلی
چین همچنین در تولید پنلهای خورشیدی و سیستمهای حملونقل ریلی پیشرفته به موفقیتهای چشمگیری دست یافته است.
امروزه بسیاری از پروژههای انرژی خورشیدی و خطوط ریلی در کشورهای آسیا، اروپا و آمریکای لاتین با فناوری و تجهیزات چینی اجرا میشوند.
پیشرفت در حوزه هوش مصنوعی و نیمههادیها
با وجود برخی وابستگیها در صنعت نیمههادیها، چین توانسته در حوزه هوش مصنوعی پیشرفتهای مهمی به دست آورد.
از جمله این دستاوردها میتوان به توسعه مدلهای هوش مصنوعی مانند Baidu ERNIE و Huawei Pangu اشاره کرد که در بسیاری از کاربردهای صنعتی و دیجیتال مورد استفاده قرار میگیرند.
چالشها و واکنشهای جهانی
رشد سریع چین در صنایع پیشرفته باعث واکنش کشورهای غربی شده است. در سالهای اخیر برخی کشورها محدودیتهایی علیه شرکتها و محصولات فناوری چینی اعمال کردهاند.
این محدودیتها بیشتر با هدف حفاظت از امنیت ملی و حمایت از صنایع داخلی در اروپا و آمریکا وضع شده است.
تجربهای قابل توجه برای سیاستگذاری صنعتی
مدنی در پایان تأکید کرد تجربه چین در استفاده از ظرفیت اندیشکدهها و پیوند میان پژوهش و سیاستگذاری میتواند برای کشورهایی مانند ایران نیز آموزنده باشد.
به گفته او، بهرهگیری از توان دانشگاهها، مراکز علمی و اندیشکدهها میتواند در طراحی سیاستهای صنعتی و توسعه فناوری در ایران نقش مهمی ایفا کند.